अध्याय 2 : आत्मविस्मयोल्लासः

१. 'अहो अहं नमो मह्यम्' — आफैँलाई नमस्कार (The Sacred Self-Salutation)

सामान्यतया मानिसहरू मन्दिरमा गएर देवताको मूर्तिलाई ढोग्छन्, अरू कुनै बाहिरी शक्ति वा व्यक्तिको अगाडि शिर झुकाउँछन्। तर राजा जनक यहाँ आफ्नै आत्म-स्वरूपलाई नमन गर्दै भन्नुहुन्छ— "अहो अहं नमो मह्यम्!"

यो कुनै अहङ्कारी मानिसको आत्म-प्रशंसा होइन। यो त देहाभिमान पग्लिएपछि प्रकट भएको विशुद्ध, सर्वव्यापी चेतनाप्रतिको कृतज्ञता हो।

• जब म शरीर हुँ भन्ने भ्रम टुट्छ, तब आफूभित्र अनन्त ईश्वरको प्रत्यक्ष साक्षात्कार हुन्छ।
• जसले सम्पूर्ण संसारलाई प्रकाश दिइरहेको छ, त्यो शुद्ध चैतन्य म नै हुँ भन्ने बोध नै सच्चा वन्दना हो।

२. ब्रह्माण्डको महाप्रलय र अविनाशी साक्षी (Beyond the Cosmic Dissolution)

सृष्टिमा जे-जे बनेका छन्, ती सबै एकदिन भत्किन्छन्। ब्रह्माजीको आयु सकिएपछि महाप्रलय आउँछ; सूर्य, तारा, आकाशगंगा, पृथ्वी र समस्त जीवजगत सबै शून्यमा विलीन हुन्छन्।

तर राजा जनक प्रश्न गर्नुहुन्छ:

"जब सबै थोक नष्ट हुन्छ, तब त्यो विनाश भएको जान्ने को बाँकी रहन्छ?"

विनाशलाई देख्ने साक्षी विनाशभन्दा बाहिर हुनैपर्छ। यदि साक्षी पनि नष्ट भयो भने 'सबै नष्ट भयो' भनेर कसले जान्ने?
त्यसैले ब्रह्मादेखि घाँसको पातसम्म सबै समाप्त भए पनि आत्मा सधैं विद्यमान रहन्छ।

३. व्यावहारिक जीवनमा यसको उपयोग

• मृत्युको भयबाट मुक्ति: जब हामी आफूलाई शरीर नमानेर नित्य आत्मा जान्दछौं, तब मृत्यु केवल एउटा पुरानो लुगा फेरेजस्तो सामान्य घटना बन्दछ।
• अविचल शान्ति: बाहिरको संसारमा जस्तोसुकै संकट, रोग वा उथलपुथल आए पनि भित्रको मूल अस्तित्व सधैं अखण्ड र सुरक्षित छ भन्ने गहिरो विश्वास प्राप्त हुन्छ।