
अष्टावक्र गीता
ASHTAVAKRA GĪTĀ
मिथिलाका राजा जनक र महर्षि अष्टावक्रबीच भएको विशुद्ध अद्वैत संवाद — बन्धन र मुक्तिको भ्रम चिर्दै तत्काल आत्मसाक्षात्कार गराउने अमर ज्ञान।

अष्टावक्र गीता
A S H T A V A K R A G Ī T Ā
मिथिलाका राजा जनक र महर्षि अष्टावक्रबीच भएको विशुद्ध अद्वैत संवाद — बन्धन र मुक्तिको भ्रम चिर्दै तत्काल आत्मसाक्षात्कार गराउने अमर ज्ञान।
“न पृथिवी न जलं न वह्निर् न वायुर्द्यौर्न वा भवान् ।
एषां साक्षिणमात्मानं चिद्रूपं विद्धि मुक्तये ॥”तिमी न पृथ्वी हौ, न जल, न अग्नि, न वायु, न त आकाश नै। तिमी त यी सबैको साक्षी विशुद्ध चेतना हौ— यसैलाई मुक्ति जान।
अध्याय सूची तथा अन्वेषण
आत्मसाक्षात्कारोपदेशः
Instruction on Self-Realization
आत्मसाक्षात्कारको उपदेश
राजा जनकका तीन मौलिक प्रश्नहरू (ज्ञान, मुक्ति र वैराग्य) र अष्टावक्रद्वारा साक्षी भावको प्रत्यक्ष उद्घोष।
आत्मविस्मयोल्लासः
The Joy of Self-Realization
आत्म-विस्मय र आनन्दको उल्लास
राजा जनकद्वारा आत्म-साक्षात्कार पश्चात् अद्वितीय चेतनाको अनुभव र विस्मयको प्रकटीकरण।
आत्मज्ञानपरीक्षा
Test of Spiritual Knowledge
आत्मज्ञानीको परीक्षा
अष्टावक्रद्वारा यदि आत्मबोध भएको छ भने संसारी विषयप्रति आसक्ति किन भनी गरिएको कसी परीक्षण।
ज्ञानानुकीर्तनम्
Glory of the Knower
आत्मज्ञानीको महिमा
सत्यलाई जानेको व्यक्तिको अनुपम स्थिति र सांसारिक सुख-दुःखभन्दा परको स्थितिको प्रशंसा।
चित्तलयोपायः
Dissolution of Consciousness
चित्त लीन हुने चार उपाय
आत्मा निर्लेप, शुद्ध र निराकार छ भन्ने बोधद्वारा चित्तलाई शान्त र लीन बनाउने उपदेश।
ज्ञानस्वरूपम्
The True Nature of Knowledge
ज्ञानको वास्तविक स्वरूप
आकाश जस्तै सर्वव्यापी र अनन्त आत्माको पहिचान।
शान्तानुभवः
Direct Experience of Peace
परम शान्तिको प्रत्यक्ष अनुभव
जनकद्वारा आफू नै अनन्त महासागर भएको र संसार तरंग मात्र भएको स्वीकारोक्ति।
बन्धनमोक्षलक्षणम्
Bondage and Liberation
बन्धन र मोक्षको परिभाषा
मनको चाहना र आसक्ति नै बन्धन हो, अनि ती सबैबाट मुक्ति नै परम मोक्ष हो।
निर्वेदवर्णनम्
Dispassion and Indifference
निर्वेद र उदासीनता
द्वन्द्व, कर्म, र संशयहरूको निवृत्ति तथा शान्तिको मार्ग।
वैराग्योपदेशः
Instruction on Dispassion
वैराग्य र वासनात्याग
काम, क्रोध र भोगहरूको निस्सारता बुझेर शान्ति प्राप्त गर्ने प्रेरणा।
प्रारब्धशान्तिः
Peace Beyond Destiny
प्रारब्ध र आत्मशान्ति
सृष्टिको स्वभाव र प्रारब्धलाई बुझेर चिन्तामुक्त हुने कला।
आत्मानुभवस्थितिः
Abiding in the Self
आत्मानुभव र मौन स्थिति
कर्म, संकल्प र ध्यान समेत त्यागेर सहज मौनमा स्थिर हुने जनकको अनुभव।
परमानन्दप्राप्तिः
Supreme Bliss
परमानन्दको स्थिति
आत्मामा स्थित पुरुषका लागि कुनै नियम वा बन्धन बाँकी नरहने घोषणा।
शान्तिबोधः
Effortless Tranquility
सहज शान्ति
प्रकृति र आत्माको भेद बुझेर पूर्ण शान्तिमा विश्राम।
तत्त्वोपदेशः
Knowledge of Reality
तत्त्वज्ञानको उपदेश
अष्टावक्रद्वारा चैतन्य र आत्मतत्त्वको विस्तृत एवं स्पष्ट रहस्योद्घाटन।
विशेषोपदेशः
Special Instruction
विशेष आत्म-उपदेश
बाहिरी शास्त्र वा गुरु चर्चा भन्दा आन्तरिक मौन नै सर्वोपरि भएको उद्घोष।
ज्ञानीस्वभावः
The Nature of the Knower
आत्मज्ञानीको स्वभाव
संसारमा रहेर पनि जलमा कमलको पात जस्तै निर्लिप्त ज्ञानीको जीवन।
शान्तिशतकम्
Hundred Verses on Peace (The Heart of Gita)
शान्ति र जीवनमुक्ति (१०० श्लोक)
अष्टावक्र गीताको सबैभन्दा गहिरो अध्याय, जसमा जीवनमुक्तको अन्तिम रहस्य खोलिएको छ।
आत्मविश्रामः
Resting in the Self
आत्म-विश्राम र तृप्ति
जनकद्वारा सबै द्वैत मेटिएर केवल आफ्नो विशुद्ध अस्तित्वको अनुभव।
विदेहमुक्तिः
Complete Freedom Beyond Form
पूर्ण विदेहमुक्ति
न मोक्ष छ, न बन्धन, न साधक, न सिद्ध— केवल एकमात्र ब्रह्म सत्य हो।
अष्टावक्र गीता सम्बन्धी केही जिज्ञासाहरू
आत्मज्ञान तथा अद्वैत दर्शनका मूल पक्षहरू बुझ्नुहोस्
अष्टावक्र गीता के हो? (What is Ashtavakra Gita?)
अष्टावक्र गीता (Ashtavakra Samhita) अद्वैत वेदान्त दर्शनको एक सर्वोच्च ग्रन्थ हो। यसमा महर्षि अष्टावक्र र मिथिलाका राजा जनक बीच भएको आत्मज्ञान, मुक्ति, वैराग्य र विशुद्ध साक्षी चेतना सम्बन्धी संवाद प्रस्तुत गरिएको छ।
अष्टावक्र गीता र श्रीमद्भगवद्गीता बीच के भिन्नता छ?
श्रीमद्भगवद्गीतामा कर्मयोग, भक्तियोग र ध्यानयोगका क्रमिक साधनाहरूको विस्तृत मार्गदर्शन छ भने अष्टावक्र गीता केवल केवलाद्वैत (विशुद्ध ज्ञानमार्ग) मा आधारित छ। यहाँ कुनै कर्मकाण्ड वा लामो साधना नगरी "तिमी अहिले नै मुक्त छौ" भन्ने प्रत्यक्ष आत्मबोध गराइन्छ।
अष्टावक्र गीताको मूल सन्देश के हो?
अष्टावक्र गीताको मूल सिद्धान्त हो: तिमी शरीर, मन वा कर्ता होइनौ; तिमी नित्य, शुद्ध, बुद्ध र मुक्त सच्चिदानन्द साक्षी स्वरूप आत्मा हौ। मुक्ति भविष्यमा आर्जन गर्ने फल होइन, अहङ्कार त्याग गर्नासाथ तिमी अहिले यसै क्षण मुक्त छौ।
ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात् पूर्णमुदच्यते ।
पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
अष्टावक्र गीता — विशुद्ध अद्वैत वेदान्त डिजिटल अध्ययन प्रतिष्ठान