अध्याय 7 : शान्तानुभवः

१. सातौं अध्यायको उद्घोष: शान्तानुभव (The Direct Experience of Peace)

छैटौं अध्यायमा गुरु अष्टावक्रको दिव्य उपदेश सुनेपछि, अब सातौं अध्यायमा राजा जनक आफ्नो प्रत्यक्ष आत्म-अनुभव र परम शान्तिको स्थिति बयान गर्नुहुन्छ।

यहाँ जनक पुनः अनन्त महासागर र संसार रूपी जहाज (विश्वपोतः) को भव्य रूपक प्रस्तुत गर्नुहुन्छ:

• आत्मा = अनन्त महासागर: जसको कुनै किनार छैन, जो सधैं अगाध र स्थिर छ।
• संसार = जहाज (डुङ्गा): मानिसहरूको समाज, घटनाहरू, सुख-दुःखको चहलपहल।
• मन = बतास: संकल्प, विकल्प र इच्छाहरूको वेग।

जहाज महासागरको छातीमा यताउता घुमिरहेको छ। कहिले पूर्व जान्छ, कहिले पश्चिम।
तर के महासागरलाई त्यस जहाजको घुमाइले कुनै रिस उठ्छ? के महासागरलाई छटपटी (असहिष्णुता) हुन्छ?
अहँ, महासागर त विशाल र निष्पक्ष भएर केवल ठाउँ दिइरहन्छ!

२. 'न ममास्त्यसहिष्णुता' — असहिष्णुताको अन्त्य

सांसारिक मानिस किन अशान्त हुन्छ?
किनकि ऊ सधैं अरूको व्यवहार र संसारका परिस्थितिहरूसँग असहिष्णु हुन्छ:

• "यसले यसो किन गर्‍यो?"
• "संसार मेरो इच्छा अनुसार किन चल्दैन?"
• "मौसम यस्तो किन भयो?"
  यही असहिष्णुता (Impatient Resistance) नै मानसिक दुःखको जरा हो।

तर राजा जनक भन्नुहुन्छ:

"मैले बुझिसकेँ— यो संसार आफ्नै मनको बतासले चलिरहेको छ। जसरी समुद्रमा काठको डुङ्गा तैरिँदा समुद्रलाई कुनै असर पर्दैन, त्यसैगरी संसारमा मानिसहरू जेसुकै गरून्, मेरो आत्मशान्तिमा त्यसले कुनै दखल दिन सक्दैन।"

३. दैनिक जीवनमा व्यावहारिक शान्ति

हाम्रो वरपर मानिसहरू अनेक प्रकारका कुरा गर्छन्, राजनीतिक उथलपुथल हुन्छ, पारिवारिक उतारचढाव आउँछ।

• यदि हामी ती सबैलाई नियन्त्रण गर्न खोज्छौं भने हामी पागल हुन्छौं।
• तर जब हामी सम्झन्छौं कि "म महासागर हुँ, यी सबै बाहिरी जहाजहरू हुन्", तब हामीभित्र गहिरो धैर्य र साक्षी भाव जाग्दछ।

मनन सूत्र:
"संसारलाई बदल्न हतार नगर, पहिले आफूलाई अनन्त महासागर जान; जहाँ धैर्य छ, त्यहाँ स्वतः शान्तिको साम्राज्य हुन्छ।"