अध्याय 2 : आत्मविस्मयोल्लासः

१. उखुको रस र चिनीको दृष्टान्त (The Sugarcane and Sugar)

उखुको रसलाई पकाएर चिनी वा सख्खर बनाइन्छ।

• के चिनीको कुनै यस्तो भाग हुन सक्छ जहाँ उखुको मिठास नहोस्? कदापि हुन सक्दैन।
• चिनीको भित्र, बाहिर, बीचमा, र कण-कणमा केवल उखुको रसको माधुर्य नै व्याप्त हुन्छ।

यसलाई वेदान्तमा 'अनन्य-व्याप्ति' (Inseparable Pervasion) भनिन्छ— जहाँ कारण (Cause) ले आफ्नो कार्य (Effect) लाई पूर्ण रूपमा ढाकेको हुन्छ।

२. 'मयि क्लृप्तं मया व्याप्तम्' — म नै सर्वत्र छु (I Permeate All)

राजा जनक यहाँ सर्वोच्च आत्म-उल्लासमा उद्घोष गर्नुहुन्छ:

"यो जगत् मभन्दा बाहिर कतै छैन। जसरी चिनी उखुको रसमा बन्छ र रसले नै भरिन्छ, त्यसैगरी यो सारा जगत् म आत्मामै उब्जिएको हो र म नै यसको भित्र-बाहिर भरिएर रहेको छु।"

यसको अर्थ के हो?

• जब हामी फूल देख्छौं— फूलको सौन्दर्य र अस्तित्वमा चेतना नै छ।
• जब हामी खोलाको कलकल सुन्छौं— त्यो ध्वनि र श्रवणमा चेतना नै छ।
• जब हामी आफ्नै श्वास अनुभव गर्छौं— त्यो श्वासको गतिमा चेतना नै छ।
  कुनै पनि ठाउँ यस्तो छैन जहाँ परमात्मा नहोस्, किनकि परमात्मा कुनै ठाउँविशेषमा बस्ने व्यक्ति होइन, अपितु सम्पूर्ण ठाउँ (Space) लाई नै धारण गर्ने अनन्त आकाश हो।

३. दैनिक जीवनमा यसको फल (Living with Sacred Sweetness)

जसले यो सत्य जान्दछ, उसको जीवनबाट गुनासो, डर र एक्लोपन समाप्त हुन्छ। तपाईं संसारमा जहाँसुकै जानुहोस्— चाहे भीडभाड शहरमा वा एकान्त हिमालमा— तपाईं सधैँ आफ्नै परमात्मा स्वरूपको न्यानो काखमा हुनुहुन्छ।

मनन सूत्र:
"चिनीको हरेक कणमा मिठास भए जस्तै, जीवनको हरेक श्वास र पलमा परमात्माको उपस्थिति छ; केवल चाख्ने (होश राख्ने) जिब्रो चाहिन्छ।"