0%
Chapter 11 • Verse 48

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

श्रीभगवानुवाच

न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः।

एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर॥ ४८॥

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे कुरुप्रवीर अर्जुन! यस मनुष्यलोकमा न वेद र यज्ञहरूको अध्ययनद्वारा, न दानद्वारा, न धार्मिक कर्मकाण्डहरूद्वारा, र न त कठोर तपस्याहरूद्वारा नै— तिमीबाहेक अरू कसैले पनि मेरो यस्तो विराट् विश्वरूपको दर्शन पाउन सक्दैन।

महाभारतको परिस्थिति

बाह्य साधनहरूको सीमा र भक्तिको महिमा

मानिसहरू सोच्छन् कि धेरै वेद कण्ठ पारेर, ठूला-ठूला यज्ञ गरेर, करोडौंको दान दिएर वा जङ्गलमा गएर कठोर तपस्या गरेर ईश्वरलाई पाउन सकिन्छ। तर श्रीकृष्णले यहाँ स्पष्ट घोषणा गर्नुभएको छ— यी बाह्य विधिहरू राम्रा त हुन्, तर यी कुनै पनि साधनद्वारा मेरो यस विराट् रूपको दर्शन सम्भव छैन। अर्जुनले कुनै ठूलो दान दिएका थिएनन्, न त पञ्चाग्नि तापेर कठोर तपस्या गरेका थिए; उनीसँग त केवल श्रीकृष्णप्रतिको निष्कपट प्रेम, अनन्य श्रद्धा र सम्पूर्ण शरणागति थियो। भक्ति नै परमात्मालाई रिझाउने एकमात्र अचुक उपाय हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

कर्मकाण्डभन्दा माथि निष्कपट भक्ति (Love and Surrender Over Rituals)

हामी अक्सर धर्मलाई बाहिरी विधि-विधान, देखावटी दान र औपचारिकतामा सीमित गर्छौं: - तर यदि मनभित्र अहङ्कार, कपट र स्वार्थ छ भने जतिसुकै कठोर तपस्या गरे पनि ईश्वरको साँचो अनुभूति हुँदैन। - भगवान्लाई हाम्रो धन, ठूला प्रवचन वा आडम्बर चाहिँदैन; उहाँलाई केवल हाम्रो शुद्ध, निष्कपट र समर्पित हृदय चाहिन्छ। - जब हृदयबाट अहङ्कार पखालिन्छ, तब मात्र दिव्य दृष्टिको उदय हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

धर्मलाई केवल बाहिरी देखावटी कर्मकाण्ड नबनाउनुहोस्; आफ्नो हृदयलाई निष्कपट प्रेम, नम्रता र भक्तिले भर्नुहोस्।