अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग

श्रीकृष्णले पहिले क्षेत्र (शरीर) र ज्ञान (२० सद्गुण) बताइसक्नुभयो। अब उहाँ त्यो 'ज्ञेय' (जसलाई जान्नुपर्ने हो— The Supreme Reality) को व्याख्या सुरु गर्नुहुन्छ। हाम्रो भाषाले केवल दुईवटा कुरा मात्र भन्न सक्छ: कि 'छ' (सत् = आँखाले देखिने कुर्सी, टेबल, शरीर) वा 'छैन' (असत् = बाँझो स्त्रीको छोरा, खरगोशको सिङ)। तर परब्रह्म यी दुवै सीमाभन्दा पर हुनुहुन्छ— उहाँ भौतिक वस्तुजस्तो 'सत्' होइन, तर उहाँ अस्तित्वहीन 'शून्य' पनि होइन! उहाँ त सत् र असत् दुवैलाई सत्ता दिने अनिर्वचनीय नित्य चेतना हुनुहुन्छ, जसलाई जान्नासाथ मनुष्य जन्म-मृत्युको बन्धनबाट मुक्त भएर अमृत बन्दछ।

हाम्रो तार्किक मन सधैं हरेक कुरालाई 'हो' वा 'होइन' को बाकसमा कैद गर्न चाहन्छ: - तर जीवनको परमसत्य कुनै पनि बौद्धिक परिभाषाभन्दा धेरै गहिरो र विशाल छ। - जब मानिसले यो बुझ्छ कि उसको आफ्नै वास्तविक आत्मा न भौतिक वस्तु हो न शून्य, बरु त्यो अमर साक्षी प्रकाश हो, तब मृत्युको भय तुरुन्तै नष्ट हुन्छ। - 'अमृतमश्नुते'— यो ज्ञान प्राप्त गर्नु नै अमरताको अनुभव गर्नु हो।