अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको उत्पत्तिको सूत्र खोल्नुभएको छ। एक्लै माटो (जड) ले केही गर्न सक्दैन, र एक्लै आत्मा (चेतन) शरीरविना संसारमा प्रकट हुँदैन। जब चेतन आत्मा (क्षेत्रज्ञ) र जड प्रकृति (क्षेत्र) को संयोग हुन्छ, तब जीवन प्रस्फुटित हुन्छ। तर मुख्य कुरा के हो भने— यो संयोग केवल नाटकको लागि मात्र हो; वास्तवमा आत्मा सदा शुद्ध छ र शरीर सदा जड छ। यी दुवैको यथार्थ भेद नबुझ्दा नै मानिस बन्धनमा पर्छ।

हाम्रो जीवनमा दुईवटा कुरा मिसिएका छन्: 1. जड भाग: हाडछाला, मस्तिष्क, विचार, रोग, बुढ्यौली। 2. चेतन भाग: त्यो भित्री ज्योति जसले यी सबैलाई अनुभव गरिरहेको छ। - जब हामी यी दुईलाई एउटै ठान्छौं, तब दुःख सुरु हुन्छ। - तर जब हामी सम्झन्छौं कि "यो शरीर त केवल प्रकृतिको माटो हो, र म यसलाई चलाउने चेतन शक्ति हुँ", तब हामी भित्री रूपमा हल्का र मुक्त बन्दछौं।