अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग

अर्जुनको मनमा संशय थियो: "यदि परमात्मा वा आत्मा यसै शरीरमा बसेको छ भने, शरीरले गरेका पाप र पुण्यहरू, रोग र शोकहरूले आत्मालाई किन छुँदैनन्? के शरीरसँगै आत्मा पनि बाँधिँदैन?" श्रीकृष्ण यहाँ स्पष्ट गर्नुहुन्छ: 1. अनादित्व: जसको कुनै जन्म नै भएको छैन, उसको कर्मको सुरुवात कसरी हुन्छ? 2. निर्गुणत्व: जसभित्र प्रकृतिको कुनै गुण वा विकार छैन, उसमा कर्मको दाग कसरी लाग्छ? 3. अव्ययत्व: जो कहिल्यै घट्दैन, नष्ट हुँदैन, ऊ कर्मफलको परिणाममा कसरी बदलिन्छ? जसरी प्रकाश फोहोर नालीमा पर्दा पनि प्रकाश कहिल्यै फोहोर हुँदैन र चन्दनमा पर्दा सुगन्धित हुँदैन— प्रकाश केवल प्रकाश नै रहन्छ— त्यसैगरी यो परमात्मा यस हाडछालाको शरीरमा साक्षीका रूपमा रहे तापनि शरीरका कुनै पनि क्रिया वा दोषहरूबाट कहिल्यै दूषित हुँदैन।

धेरै मानिसहरू विगतका गल्ती, पश्चात्ताप र अपराधबोध (Guilt) ले गर्दा भित्रभित्रै जलिरहेका हुन्छन्: - "मैले विगतमा धेरै नराम्रो गरें, म पापी भएँ, म कहिल्यै शुद्ध हुन सक्दिनँ।" गीताको यो श्लोकले तपाईंलाई परम आध्यात्मिक मुक्ति र उपचार (Healing) प्रदान गर्दछ: 1. तपाईंको वास्तविक आत्म-स्वरूप कहिल्यै पापी भएको छैन, न त दूषित नै भएको छ। - गल्तीहरू मन, इन्द्रिय र अज्ञानले गरेका थिए— त्यो 'क्षेत्र' को धर्म थियो। - तर तपाईंको भित्री साक्षी (क्षेत्रज्ञ) सधैं निर्मल, निर्गुण र पवित्र छ। 2. जब तपाईं आफ्नो चेतनालाई गल्तीहरूबाट अलग गरेर साक्षी स्वरूपमा स्थापित गर्नुहुन्छ, तब पश्चात्तापको आगो तत्काल शान्त हुन्छ र तपाईंमा नयाँ, शुद्ध ऊर्जाका साथ जीवन जिउने अदम्य शक्ति प्राप्त हुन्छ।