अध्याय 14 : गुणत्रयविभागयोग

महाभारतको इतिहासमा युधिष्ठिरलाई 'अजातशत्रु' भनिन्थ्यो— जसको कोही शत्रु नै थिएन, किनभने उनको मनमा कसैप्रति द्वेष थिएन। तर यहाँ श्रीकृष्णले प्रस्तुत गर्नुभएको गुणातीतको आदर्श त्योभन्दा पनि माथि छ। 1. मानापमानयोस्तुल्यः: जब दुर्योधनले श्रीकृष्णलाई हस्तिनापुरको राजदरबारमा बन्दी बनाउने प्रयास गरे, श्रीकृष्ण न त अपमानित भएर रिसाउनुभयो, न त अरू राजाहरूले स्वागत गर्दा हौसिनुभयो। 2. मित्रारिपक्षयोः तुल्यः: युद्धमा दुर्योधन नारायण-सेना माग्न आउँदा पनि श्रीकृष्णले उनलाई उत्तिकै स्नेह दिए जति अर्जुनलाई दिएका थिए। 3. सर्वारम्भपरित्यागी: यसको अर्थ काम छोडेर निष्क्रिय बस्नु होइन; यसको अर्थ 'अहंकार' र 'व्यक्तिगत स्वार्थ' का लागि गरिने कर्महरूको आरम्भ नगर्नु हो। कर्म ईश्वरको इच्छा र ब्रह्माण्डीय कर्तव्यका लागि स्वतः प्रवाहित हुन्छ। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ: "हे अर्जुन! यस्तो समतामा प्रतिष्ठित व्यक्ति नै साँचो गुणातीत हो।"

हाम्रो जीवनका ९०% तनाव र झगडाहरू 'प्रतिष्ठा' (Ego/Pride) का कारण हुन्छन्: - "उसले मलाई आदर गरेन, मलाई कुर्सीमा पहिले बसाएन, मेरो नाम किन लिएन?" यो मान-अपमानको भोक नै मानिसलाई मानसिक रोगी बनाउने सबैभन्दा ठूलो विष हो। 1. मानसिक मुक्ति: - जब तपाईं बुझ्नुहुन्छ कि मान र अपमान दुवै अरू मानिसहरूको क्षणिक सोचाइ मात्र हुन्, तब तपाईं ती दुवैको बन्दी बन्न छोड्नुहुन्छ। 2. 'सर्वारम्भपरित्यागी' को आधुनिक अर्थ: - यसको अर्थ हो— "म केही नयाँ साम्राज्य खडा गर्छु र सारा संसारलाई देखाउँछु" भन्ने अहंकारको आरम्भ छोड्नु। - आफ्नो कर्तव्य पूर्ण समर्पण, प्रेम र उत्कृष्टताका साथ गर्नुहोस्, तर त्यसको पछाडि व्यक्तिगत अहंकारको झण्डा नगाड्नुहोस्। यस्तो मानिस जहाँ जान्छ, त्यहाँ पूर्ण शान्ति र आनन्द फैलिन्छ।