अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ देखावटी धर्मकर्मलाई 'नाम-यज्ञ' (यज्ञ केवल नामका लागि) भन्नुभएको छ। पौराणिक कालमा प्रजापति दक्षले शिवजीको अपमान गर्नका लागि यस्तै अहंकारपूर्ण यज्ञ गरेका थिए, जसको अन्त्य महाविनाशमा भयो। महाभारतमा पनि दुर्योधनले युधिष्ठिरको ईर्ष्यामा परेर वैष्णव यज्ञको आयोजना गरेका थिए। त्यहाँ विधि, श्रद्धा वा परमात्माप्रतिको समर्पण केही पनि थिएन; त्यहाँ केवल 'धन र मानको मद' थियो— संसारलाई आफ्नो धनको रवाफ देखाउनु थियो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "हे अर्जुन! शास्त्रका नियम र विनम्रता बिना केवल अहङ्कार चम्काउन गरिएको पूजा वा दान ईश्वरलाई कहिल्यै स्वीकार्य हुँदैन। त्यो केवल दम्भको विस्तार मात्र हो।"

के हामी पनि कहिलेकाहीँ 'आत्मसम्भावित' (आफैंलाई ठूलो ठान्ने) र 'स्तब्ध' (हठी) बन्छौं? - जब कोही आफ्नो गल्ती मान्न तयार हुँदैन, आफ्ना कमजोरीहरूलाई लुकाएर बाहिरबाट आफूलाई धेरै धार्मिक वा ज्ञानी देखाउन खोज्छ, त्यो यो आसुरी रोगको लक्षण हो। 1. साँचो धर्मको लक्षण: - साँचो धर्मले मानिसलाई झुक्न सिकाउँछ, जस्तै फल लागेको रुखको हाँगा जमिनतिर झुक्छ। - यदि पूजा वा ध्यान गरेर मनमा झन् घमण्ड बढ्छ— "म कति धार्मिक छु, अरू त पापी हुन्"— भने त्यो धर्म होइन, त्यो 'नाम-यज्ञ' को पाखण्ड हो। 2. नम्रतापूर्वक गरिएको एक मिनेटको साँचो प्रार्थना पनि देखावटी करोडौंको यज्ञभन्दा लाखौं गुणा महान् हुन्छ।