अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ सम्पूर्ण मानव मनोविज्ञानलाई दुईवटा स्पष्ट श्रेणीमा विभाजन गर्नुभएको छ। बाहिरबाट सबै मानिसका दुई हात, दुई खुट्टा र उस्तै अनुहार हुन्छन्। तर भित्री वृत्तिका आधारमा संसारमा केवल दुई वर्गका मानिसहरू हुन्छन्— १. दैवी प्रकृति: जो अरूको हित सोच्छन्, सत्य बोल्छन्, संयमी छन् र ईश्वरमा विश्वास गर्छन् (पाण्डवहरूको आदर्श)। २. आसुरी प्रकृति: जो केवल आफ्नो स्वार्थ, वासना, अहङ्कार, शोषण र अधर्ममा रमाउँछन् (कौरवहरूको समूह)। श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: "हे अर्जुन! रोगको उपचार गर्न पहिले रोगका लक्षणहरू राम्रोसँग बुझ्नुपर्छ। त्यसैले आसुरी स्वभावको मानिस कस्तो हुन्छ, उसको सोचाइ कस्तो हुन्छ— त्यो अब विस्तारपूर्वक सुन, ताकि तिमी त्यसबाट सधैं जोगिन सक।" यो आसुरी प्रवृत्तिको गहन मनोविश्लेषणको थालनी हो।

हाम्रो हरेक दिन यी दुई प्रवृत्तिको द्वन्द्व भइरहेको हुन्छ: - एउटा आवाजले भन्छ— "अरूलाई मद्दत गर, सत्य बोल, शान्त बस" (दैवी)। - अर्को आवाजले भन्छ— "आफ्नो फाइदा मात्र हेर, अरूलाई दबाऊ, झूट बोलेर भए पनि जित!" (आसुरी)। 1. आत्म-जागरूकता: - यो श्लोकले हामीलाई आफ्नो दैनिक व्यवहार जाँच्न सिकाउँछ। - जब हामी लोभ र अहंकारको बाटो रोज्छौं, हामी असुर बन्दै जान्छौं। - जब हामी प्रेम र धर्मको बाटो रोज्छौं, हामी देवता बन्दै जान्छौं। - छनोट हाम्रै हातमा छ।