अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ धार्मिकताको नाममा गरिने 'व्यापार' (Transactional Religion) लाई राजसिक भन्नुभएको छ। राजसिक मानिसले भगवान्‌लाई पनि व्यापारीको आँखाले हेर्छ: "हे भगवान्! म तपाईंका नाममा ५० हजारको पूजा गर्छु, मेरो ५० लाखको टेन्डर पास गराइदिनुहोस्!" वा ठूलो पण्डाल बनाएर, हजारौं मानिसहरूलाई निम्तो दिएर आफ्नो राजनीतिक वा सामाजिक रवाफ देखाउनका लागि धार्मिक अनुष्ठान गरिन्छ (दम्भार्थम्)। महाभारतमा दुर्योधनले यस्तै यज्ञ गरेका थिए— जहाँ ईश्वरको भक्ति शून्य थियो र केवल पाण्डवहरूलाई चिढ्याउने र आफूलाई ठूलो देखाउने लालसा मात्र थियो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "यस्तो व्यापारिक र दिखावटी कर्मले आत्मालाई कहिल्यै शुद्ध बनाउन सक्दैन।"

के हामी पनि ईश्वरसँग सम्झौता (Bargaining) गर्छौं? - "हे भगवान्! मलाई यो जागिर मिलोस्, म लड्डु चढाउँछु।" - "मैले मन्दिरमा यति दान दिएँ, मेरो नाम शिलापत्रमा पहिलो नम्बरमा लेखिनुपर्छ!" 1. राजसिक भक्तिको कमजोरी: - यदि मनोकामना पूरा भयो भने ऊ भन्छ— "भगवान् हुनुहुन्छ!" - तर यदि अलिकति घाटा लाग्यो भने ऊ तुरुन्तै रिसाउँछ— "मैले यति पूजा गरेको थिएँ, भगवान्‌ले मेरो केही काम गरिदिनुभएन!" 2. सुधार: - ईश्वरसँगको सम्बन्धलाई नाफा-घाटाको व्यापार नबनाउनुहोस्। - प्रेममा कुनै सर्त वा सम्झौता हुँदैन; प्रेम त केवल समर्पण मात्र हुन्छ।