अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

यो श्लोक श्रीमद्भगवद्गीताको नायक अर्जुनको आत्मिक रूपान्तरणको महा-विन्दु हो। पहिलो अध्यायको काँपिरहेको, आँसु बगाइरहेको, धनुष फालेर रथको पछाडि थचक्क बसेको अर्जुन— यहाँ अठारौं अध्यायको ७३ औं श्लोकमा एउटा पूर्ण जागृत, निर्भय, र दृढ संकल्पित महायोद्धा बनेर उभिएको छ। अर्जुनले भनेका चार महा-वाक्य: १. 'नष्टो मोहः'— मेरो सबै भ्रम सकियो। २. 'स्मृतिर्लब्धा'— मैले आफ्नो अमर आत्मा र क्षत्रिय धर्मलाई सम्झें। ३. 'स्थितोऽस्मि गतसन्देहः'— अब मसँग कुनै द्विविधा छैन, म अटल छु। ४. 'करिष्ये वचनं तव'— हे कृष्ण! हजुरको आदेश नै मेरो अन्तिम धर्म हो, म युद्ध लड्नेछु! योसँगै गीताको संवाद पूर्ण रूपमा सफल हुन्छ।

१. आत्मज्ञान भनेको कुनै नयाँ कुरा पाउनु होइन, केवल आफ्नै मूल स्वरूपलाई पुनः सम्झनु (स्मृतिर्लब्धा) हो। २. हामी जबसम्म डर र संशयमा हुन्छौं, हामी 'थचक्क बस्छौं'। ३. तर जब ज्ञानको प्रकाश हुन्छ, हामी 'स्थितोऽस्मि' (दृढतापूर्वक उभिन्छौं) र जीवनका चुनौतीहरूको सामना गर्न तयार हुन्छौं। ४. 'करिष्ये वचनं तव'— सत्य र परमात्माको आदेश अनुसार कर्म गर्नु नै जीवनको सर्वोच्च सार्थकता हो।