अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

सञ्जयले महर्षि वेदव्यासलाई सम्झन्छन्। व्यासजीले नै सञ्जयलाई त्यो दिव्य दृष्टि र दिव्य श्रवण शक्ति दिनुभएको थियो, जसले गर्दा उनी हस्तिनापुरमा बसेर पनि कुरुक्षेत्रको युद्ध र श्रीकृष्णको मुखारविन्दबाट निस्केको यो दिव्य ज्ञान प्रत्यक्ष सुन्न सक्षम भएका थिए। सञ्जय भन्छन्— यो कुनै दोस्रो-तेस्रो व्यक्तिले सुनाएको कुरा होइन, साक्षात् 'योगेश्वर' श्रीकृष्णले स्वयं आफ्नो श्रीमुखबाट बताउनुभएको परम योग हो।

१. जीवनमा कुनै पनि उच्च ज्ञान वा अन्तरदृष्टि प्राप्त हुनुमा सद्गुरु, शिक्षक वा मार्गदर्शनको ठूलो हात हुन्छ। २. सञ्जयले आफ्नो सौभाग्यको श्रेय महर्षि व्यासलाई दिएर कृतज्ञताको उच्च आदर्श प्रस्तुत गरेका छन्। ३. जब साधकमा गुरुप्रति कृतज्ञता र समर्पण हुन्छ, तब उसको आन्तरिक आँखा खुल्छ र उसले सत्यलाई प्रत्यक्ष देख्न सक्छ।