अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

यो श्लोक कठोपनिषद् (१.२.७) को प्रतिध्वनि हो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ: "अर्जुन, तिमी मात्र होइनौ जो अलमलिएका छौ। यो आत्मज्ञान संसारकै सबैभन्दा गहन र रहस्यमय विषय हो! - करोडौं मानिसहरूमा कोही एक विरलै ज्ञानी (seer) ले यस आत्माको प्रत्यक्ष साक्षात्कार गर्छ, र उसलाई यो संसारकै सबैभन्दा ठूलो 'आश्चर्य' लाग्छ। - कुनै विरलै सद्गुरुले आफ्ना दिव्य शब्दहरूद्वारा यस रहस्यको विस्मयकारी वर्णन गर्छन्। - कुनै भाग्यमानी साधकले यसलाई रोमाञ्चित हुँदै आश्चर्यका साथ सुन्दछ। - तर अधिकांश मानिसहरूले त किताब पढेर, प्रवचन सुनेर, मन्दिर धाएर पनि भित्रको वास्तविक आत्मालाई कहिल्यै बुझ्न सक्दैनन्; उनीहरू सधैं शरीर र इन्द्रियकै दास बनिरहन्छन्।" त्यसैले अर्जुनले अहिले नै पूर्ण रूपमा नबुझ्नु स्वाभाविक भए तापनि श्रीकृष्ण उनलाई धीर भएर सुन्न र यस अलौकिक सत्यमा प्रवेश गर्न प्रेरित गर्नुहुन्छ।

हामी बाहिरी संसारका चमत्कारहरू देखेर आश्चर्यचकित हुन्छौं— चन्द्रमामा यान पुग्यो, एआई बन्यो, नयाँ प्रविधि आयो। तर हामी कहिल्यै यो सोच्दैनौं: "यी सबै कुरा थाहा पाउने, हेर्ने र महसुस गर्ने 'म' को हुँ?" तपाईं भित्र बस्ने त्यो चैतन्य (The Observer): - जसले सपना देख्छ तर सपनामा हराउँदैन। - जसले सुख र दुःख दुवैलाई हेरिरहन्छ तर आफैं कहिल्यै दुःखी हुँदैन। - जसले बाल्यकालदेखि वृद्धावस्थासम्म शरीर बदलिएको देख्छ तर आफैं कहिल्यै बदलिँदैन। यो भन्दा ठूलो आश्चर्य संसारमा के हुन सक्छ? आधुनिक मानिस जानकारी (Information) ले भरिएको छ, तर आत्मबोध (Self-Realization) बाट पूर्णतया अनभिज्ञ छ।