अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

अर्जुनको मनमा एउटा ठूलो भ्रम थियो— "मैले युद्ध त्यागिदिएँ भने दुर्योधन र कर्णले मेरो महानता र त्यागको कदर गर्नेछन्।" श्रीकृष्णले अर्जुनको अगाडि शत्रुको वास्तविक मानसिकताको ऐना राखिदिनुहुन्छ: "अर्जुन, तिमी आफ्नै आदर्शको कल्पनामा बाँचिरहेका छौ! दुर्योधन र कर्णले कहिल्यै यो मान्ने छैनन् कि तिमीले दया वा धर्मले गर्दा युद्ध त्यागेका हौ। उनीहरूले हाँस्दै भन्नेछन्— 'हेर, कर्णको बाण र भीष्मको क्रोधको डरले अर्जुन थरथर काँपेर गाण्डीव फाल्दै रणभूमिबाट भागे!' जुन कर्ण र भीष्मले तिमीलाई आफ्नो बराबरको प्रतिद्वन्द्वी मानेर आदर गर्थे, उनीहरूकै दृष्टिमा तिम्रो सम्मान धुलोमा मिल्नेछ। के तिमी त्यस्तो अपमान सहन तयार छौ?"

धेरैजसो मानिसहरू कठिन परिस्थितिबाट भाग्न खोज्दा आफूलाई 'सन्त' वा 'त्यागी' को जामा पहिराउँछन्: - कुनै परीक्षा वा चुनौतीमा असफलताको डर हुँदा भन्नु— "मलाई त सांसारिक सफलताको लोभ नै छैन, म त अध्यात्मवादी हुँ।" - आफ्नो लक्ष्य पूरा गर्न कठोर परिश्रम गर्न डराएर भन्नु— "म त सन्तोषी मानिस हुँ।" यो सन्तोष होइन, यो 'लाघवम्' (आफ्नै लघुता र कमजोरीलाई ढाक्ने बहाना) हो। संसारले तपाईंका शब्द होइन, तपाईंको कर्म र साहस हेर्दछ। चुनौतीको मैदान छोडेर भाग्नु भनेको आफ्नो मूल्य आफैं घटाउनु हो।