अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

दुर्योधन, कर्ण र शकुनिले पाण्डवहरूलाई द्यूतसभा (जुवाको खाल) मा मात्र होइन, बाह्र वर्षसम्म वन-जङ्गलमा पनि निरन्तर अपमान र उपहास गरेका थिए। श्रीकृष्ण अर्जुनको आत्म-सम्मानको त्यो ज्वलन्त आगोलाई जगाउनुहुन्छ: "अर्जुन, यदि आज तिमी रणभूमि छोडेर वनतिर हिँड्यौ भने, तिम्रा शत्रुहरूले तिम्रो पछाडि कस्ता-कस्ता अवाच्य शब्द (बोल्नै नहुने तुच्छ गाली) बोल्नेछन्, कहिल्यै सोचेका छौ? कर्णले गर्व गर्दै भन्नेछ— 'गाण्डीव त एउटा सुकेको बाँस रहेछ, अर्जुन त केवल कुराका धनी नपुंसक रहेछन्!' दुशासनले हाँसी-हाँसी तिम्रो पौरुषलाई ललकार्नेछ। तिमीलाई आफ्ना प्रियजनको मृत्युले दुःख दिन्छ भन्ने डर छ, तर विचार गर— शत्रुहरूको त्यो विषालु वाक-बाण र उपहासले तिम्रो मुटुमा हरपल कति भयानक आगो बाल्नेछ? त्योभन्दा ठूलो नरक अर्को के हुन सक्छ?"

हाम्रो जीवनमा जब हामी कुनै महान् लक्ष्यका लागि संघर्ष गरिरहेका हुन्छौं, त्यतिबेला खुट्टा तान्ने, होच्याउने र निन्दा गर्ने मानिसहरूको कमी हुँदैन। यदि तपाईं बीचैमा हिम्मत हारेर पछि हट्नुभयो भने: - तपाईंका आलोचकहरूले तपाईंका कमजोरीमाथि ताली बजाउनेछन्। - उनीहरूले भन्नेछन्— "हामीलाई पहिल्यै थाहा थियो, यसको औकात यत्ति नै हो।" तर एक सच्चा योद्धाले निन्दा र अपमानलाई आफ्नो 'इन्धन' (Fuel) बनाउँछ। उसले आलोचकहरूको मुख बन्द गर्न शब्दले होइन, आफ्नो कर्म, विजय र पराक्रमले जवाफ दिन्छ!