अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

अघिल्लो श्लोकमा श्रीकृष्णले भन्नुभयो कि आफ्नै बलले मात्र इन्द्रिय जित्न खोज्दा ठूला-ठूला ऋषिहरू पनि असफल हुन्छन्। त्यसो भए उपाय के त? श्रीकृष्ण यहाँ गीताको पहिलो पटक व्यक्तिगत ईश्वर-भक्तिको महामन्त्र 'मत्परः' (ममा समर्पित होऊ) उच्चारण गर्नुहुन्छ: "अर्जुन! तिमी आफ्नै अहंकार र व्यक्तिगत इच्छाशक्तिका भरमा मात्र यी शक्तिशाली इन्द्रियहरूसँग लड्न सक्दैनौ। तिमीले आफ्ना सम्पूर्ण इन्द्रियहरूको लगाम मलाई (परमात्मालाई) सुम्पनु पर्छ! जब तिमी 'मत्परः' बन्छौ— अर्थात् मलाई नै आफ्नो परम लक्ष्य, शरण र आधार मान्दछौ, तब मेरो अनुग्रहले तिम्रा इन्द्रियहरू स्वाभाविक रूपमा शान्त र वशीभूत हुन्छन्। अनि मात्र तिम्रो बुद्धि अटल बन्दछ!"

धेरै मानिसहरू आफ्ना दुर्गुणहरूसँग लड्दा-लड्दा थाक्छन् र भन्छन्— "मैले धेरै प्रयास गरेँ, तर म क्रोधलाई जित्न सक्दिनँ, म वासनालाई रोक्न सक्दिनँ।" जब तपाईं एक्लै लड्नुहुन्छ, तपाईंको अहंकार लडिरहेको हुन्छ। तर जब तपाईं हात जोडेर ईश्वर वा गुरुसामु भन्नुहुन्छ: "हे प्रभु, म कमजोर छु, यो मन म सम्हाल्न सक्दिनँ; म मेरो यो मन र इन्द्रिय तपाईंलाई अर्पण गर्दछु।" यो समर्पण नै तपाईंको सबैभन्दा ठूलो बल बन्दछ। परम शक्तिको उपस्थितिमा मनका विकारहरू आफैं शान्त हुन्छन्।