अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

अर्जुनको चौथो र अन्तिम प्रश्न थियो— 'व्रजेत किम्' (स्थितप्रज्ञ संसारमा कसरी हिँड्डुल वा व्यवहार गर्दछ?)। के ऊ संसार त्यागेर गुफामा बस्नुपर्छ? श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: "होइन अर्जुन! स्थितप्रज्ञ संसार त्यागेर भाग्दैन। ऊ बजारमा हिँड्छ, राज्य चलाउँछ, भोजन गर्छ, र आवश्यक परे धर्मयुद्ध पनि लड्छ! तर साधारण मानिस र स्थितप्रज्ञको विचरणमा आकाश-जमिनको फरक हुन्छ: - साधारण मानिस इन्द्रियको विषयमा जाँदा या त लोभले टाँसिन्छ (राग), या त घृणाले रिसाउँछ (द्वेष)। - तर स्थितप्रज्ञका इन्द्रियहरू उसको आफ्नै वशमा हुन्छन् (आत्मवश्यैः)। ऊ न कसैसँग टाँसिन्छ, न कसैसँग द्वेष गर्छ। ऊ संसारको हिलोमा फूलेको कमलझैं पूर्ण पवित्र रहन्छ र सधैं भित्री ईश्वरीय आनन्द (प्रसाद) मा मग्न हुन्छ!"

धेरै मानिसहरू सोच्छन् कि अध्यात्म भनेको सबै कुरा त्यागेर संन्यासी हुनु हो। तर गीताको सौन्दर्य नै यही हो: - पानीमा डुङ्गा हुनु स्वाभाविक हो; तर डुङ्गाभित्र पानी पस्यो भने डुङ्गा डुब्छ। - त्यसै गरी, तपाईं संसारमा बस्नु स्वाभाविक हो; तर संसारका लोभ, ईर्ष्या र वासना तपाईंको मनभित्र पस्नु हुँदैन। जब तपाईं राग र द्वेषबाट मुक्त भएर आफ्नो काम, परिवार र समाजमा विचरण गर्नुहुन्छ, तब संसारको कुनै पनि कोलाहलले तपाईंको भित्री प्रसन्नतालाई छुन सक्दैन।