अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

अर्जुनले पहिलो अध्यायमा विलाप गर्दै भनेका थिए— "मेरो मुटु सुक्यो, मेरो गाण्डीव हातबाट खस्यो, म शोकले मर्न लागेँ।" अर्जुन दुःखको औषधि खोजिरहेका थिए। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई दुःखको अन्तिम औषधि दिनुहुन्छ: "अर्जुन! जब मनुष्यले राग र द्वेष त्यागेर अन्तस्करणको निर्मल शान्ति (प्रसाद) प्राप्त गर्छ, तब संसारका कुनै पनि दुःख टिक्न सक्दैनन्। जसरी सूर्य उदाउनासाथ हजारौं वर्षको घोर अन्धकार एकै क्षणमा हराउँछ, त्यसै गरी प्रसन्न चित्त हुनासाथ जन्म-जन्मान्तरका सम्पूर्ण मानसिक शोक र पीडाहरू भष्म हुन्छन्। प्रसन्न मन नै बुद्धिको स्थिरताको सबैभन्दा ठूलो आधार हो!"

आधुनिक न्यूरोसाइन्स (Neuroscience) ले प्रमाणित गरेको छ: - जब मानिस तनाव, डर वा डिप्रेसनमा हुन्छ, उसको मस्तिष्कको प्रीफ्रन्टल कोर्टेक्स (निर्णय लिने बुद्धि) जाम हुन्छ। - तर जब मन शान्त र प्रसन्न (Prasanna Cetas) हुन्छ, तब मस्तिष्कको कार्यक्षमता, रचनात्मकता र बुद्धिमत्ता उच्च विन्दुमा पुग्छ। सच्चा खुसी बाहिरको कुनै उपलब्धिमा होइन; आफ्नो मनलाई शुद्ध र रागद्वेषरहित बनाउनुमा छ। शान्त चित्त नै सबै दुःखहरूको अन्त्य हो।