अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

दुर्योधनसँग सम्पूर्ण भारतवर्षको अकूत धन, सेना, सुन, महल र नोकरचाकरहरू थिए। तर के दुर्योधन कहिल्यै सुखी भयो? कदापि भएन! ऊ दिनरात ईर्ष्या, षड्यन्त्र, डर र क्रोधको भुङ्ग्रोमा जलिरह्यो। किन? किनकि उसको मन असंयमित (अयुक्त) थियो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सुखको स्वर्णिम कडी सम्झाउनुहुन्छ: १. असंयमी मन भएको मानिसमा साँचो बुद्धि हुँदैन। २. बुद्धि नभए आत्म-चिन्तन वा ध्यान हुँदैन। ३. ध्यान नभए कहिल्यै आन्तरिक शान्ति मिल्दैन। ४. र जबसम्म मन अशान्त छ, तबसम्म संसारका जस्तोसुकै विलासिता दिए पनि उसले एक थोपा पनि सच्चा सुख पाउन सक्दैन!

हाम्रो आधुनिक समाजको सबैभन्दा ठूलो विडम्बना यही हो: - हामीसँग सुत्नका लागि ५ लाखको महँगो ओछ्यान छ, तर निन्द्रा छैन (शान्ति छैन)। - हामीसँग महँगा खाना छन्, तर भोक र पाचन छैन। - हामीसँग मनोरञ्जनका हजारौं साधन छन्, तर मुटुभित्र चरम अशान्ति र एक्लोपन छ। हामी सुख खोज्न बाहिर भौंतारिइरहेका छौं, तर श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ— 'अशान्तस्य कुतः सुखम्?' शान्ति नै सुखको जननी हो। जबसम्म मनभित्र शान्ति छैन, तबसम्म कुनै पनि बाहिरी वस्तुले तपाईंलाई सुखी बनाउन सक्दैन।