प्रगति: 0%
अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता॥ ६८॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तसर्थ हे महाबाहो अर्जुन! जस मनुष्यका सम्पूर्ण इन्द्रियहरू आफ्ना विषय-भोगहरूबाट सबै प्रकारले पूर्ण वशमा राखिएका हुन्छन्, उसको बुद्धि नै वास्तविक रूपमा स्थिर र प्रतिष्ठित हुन्छ।
महाभारतको परिस्थिति
इन्द्रिय-संयम नै बुद्धिको स्थिरताको अन्तिम निष्कर्ष
श्रीकृष्णले श्लोक ५५ देखि स्थितप्रज्ञका सम्पूर्ण लक्षणहरू वर्णन गरिसकेपछि यहाँ एउटा दृढ निष्कर्ष निकाल्नुहुन्छ:
"हे महाबाहु अर्जुन! तिमीले बाहिरी शत्रुहरू— भीष्म, द्रोण र कर्णलाई जित्ने धनुर्विद्या सिकेका छौ, तर त्योभन्दा ठूलो लडाइँ तिम्रो आफ्नै भित्र छ!
जसले आफ्ना पञ्चज्ञानेन्द्रियहरूलाई सबै प्रकारले पूर्ण वशमा राख्छ, संसारमा ऊ नै वास्तविक 'महाबाहु' (परम शक्तिशाली विजेता) हो। त्यस्तो आत्म-विजेताको बुद्धि मात्र स्थिर रहन सक्छ!"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
आफूलाई जित्नु नै संसारको सबैभन्दा ठूलो विजय
संसार जित्ने सिकन्दर पनि आफ्नै वासना र रिसको अगाडि हारेर जवानीमै मरे।
वास्तविक शक्ति के हो?
- अरूलाई नियन्त्रण गर्नु शक्ति होइन; आफैंलाई नियन्त्रण गर्नु परम शक्ति हो।
- जब तपाईं आफ्ना इन्द्रियहरूलाई चाहेको बेला रोक्न र चाहेको बेला चलाउन सक्नुहुन्छ, तब तपाईं संसारका कुनै पनि परिस्थितिबाट विचलित हुनुहुन्न।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्ना इन्द्रियहरूलाई बाहिरी विषयहरूमा छाडा दौडिन नदिनुहोस्। आत्म-संयम र अनुशासनको अभ्यास गर्नुहोस्; जसले आफ्ना इन्द्रियलाई जित्छ, उसले सम्पूर्ण संसारलाई जित्दछ।