अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

श्रीकृष्ण एक अत्यन्त गहिरो र रहस्यमय विरोधाभास (Paradox) प्रस्तुत गर्नुहुन्छ: "अर्जुन! ज्ञानी महापुरुष र साधारण मानिसको संसार ठ्याक्कै उल्टो हुन्छ: १. आत्मज्ञान, ध्यान, सत्य, परमात्मा र शाश्वत धर्म— साधारण संसारी मानिसका निम्ति यो 'रात' जस्तै हो (ऊ यसमा निदाएको हुन्छ, उसलाई यसको कुनै चासो वा होश हुँदैन)। तर संयमी योगी यही आत्म-चेतनामा चौबीसै घण्टा पूर्ण जाग्राम रहन्छ! २. धनको लोभ, ईर्ष्या, षड्यन्त्र, वासना र सांसारिक विलासिता— यसमा संसारी मानिसहरू दिनको उज्यालोमा झैं आँखा खोलेर मस्त दौडिरहेका हुन्छन्। तर ज्ञानी मुनिका निम्ति यो सांसारिक पागलपन केवल एउटा अन्धकारमय रात वा दुःस्वप्न सरह हुन्छ, जसमा उसको कुनै रुचि वा लगाव हुँदैन!"

हाम्रो समाजमा अधिकांश मानिसहरू केका लागि बाँचिरहेका छन्? - अरूलाई देखाउन धन कमाउने - अरूको निन्दा गर्ने - क्षणिक इन्द्रिय-सुखका लागि आफ्नो अमूल्य जीवन खेर फाल्ने। संसारी दृष्टिले उनीहरू धेरै 'सक्रिय' र 'चलाख' देखिन्छन्, तर आध्यात्मिक दृष्टिले उनीहरू घोर अज्ञानको निद्रामा सुतिरहेका छन्। सच्चा जागरण के हो? जब तपाईं यो बुझ्नुहुन्छ कि सांसारिक भ्रम क्षणिक हो, र आफ्नो भित्री आत्मा, शान्ति र सत्यको ज्योतिमा ब्यूँझिनुहुन्छ— तब तपाईं सच्चा साधक बन्नुहुन्छ।