अध्याय 3 : कर्मयोग

अर्जुन भगवान् श्रीकृष्णसँग कुनै कपट नराखी बालकले झैं आफ्नो मनको सम्पूर्ण अन्योल पोख्छन्। एकातिर श्रीकृष्णले भन्नुभएको थियो: "साङ्ख्यको ज्ञान नै परम सत्य हो, आत्मा अमर छ र शरीर नश्वर छ, बुद्धि नै श्रेष्ठ छ।" अर्कोतिर भन्नुभयो: "युद्ध गर, आफ्नो क्षत्रिय धर्मबाट विमुख नहोऊ!" अर्जुनलाई लाग्यो कि यी दुई कुरा आपसमा मिल्दैनन्— ज्ञान ध्यानमा लाग्ने कि रगतको मैदानमा युद्ध लड्ने? अर्जुन दुई बाटोको दोसाँधमा उभिएका बटुवाजस्ता भएका थिए। त्यसैले उनी स्पष्ट शब्दमा भन्छन्: "मलाई दुईवटा विपरीत कुरा नसुनाउनुहोस्, मेरो लागि कुन एउटा बाटो सर्वोत्तम छ, त्यही एउटा बाटो मात्र किटान गरिदिनुहोस्।" यहाँ अर्जुनले 'प्रेयस' (तत्काल मनलाई आनन्द दिने कुरा) मागेका छैनन्, 'श्रेयस' (आत्माको परम शाश्वत कल्याण) मागेका छन्।

आजको युगमा मानिसहरू धेरै ज्ञान र सूचनाका कारण निर्णयहीनता (Analysis Paralysis) को शिकार बन्छन्। एकातिर काम र करियरको दबाब, अर्कोतिर मानसिक शान्ति र आत्मिक खोजी। हामी धेरै विकल्पहरूको वीचमा अलमलिन्छौं— "यो गरूँ कि त्यो गरूँ?" अर्जुनको यो प्रार्थना एक आदर्श विद्यार्थी वा साधकको मनोदशा हो: १. आफ्ना गुरु वा पथप्रदर्शकसँग आफ्नो संशय नलुकाउनुहोस्। २. सतही कुराहरूमा नअल्झिएर 'परम कल्याण' (Long-term highest good) मा केन्द्रित हुनुहोस्। ३. जब जीवनमा अन्योल हुन्छ, कुनै एउटा स्पष्ट सिद्धान्त समातेर अघि बढ्नुपर्छ।