अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

युद्धको सुरुमा अर्जुन किन काँपिरहेका थिए? किनभने उनले भीष्म, द्रोण, कर्ण र कौरवहरूलाई केवल शरीरका नातागोता र आफ्ना पृथक् शत्रु वा मित्रका रूपमा हेरिरहेका थिए। यो द्वैत दृष्टि र देहाभिमान नै 'मोह' हो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई दिव्य आँखा खोल्ने आश्वासन दिनुहुन्छ: "जब तिमीले तत्वज्ञान प्राप्त गर्नेछौ, तब तिम्रो यो संकुचित भेद मेटिनेछ। तिमीले देख्नेछौ कि जसरी एउटै धागोमा सयौं मणिहरू उनिएका हुन्छन्, त्यसरी नै सम्पूर्ण प्राणीहरू तिम्रै आत्मामा र म परमात्मामा स्थित छन्। जब सबैमा एउटै चेतना देखिन्छ, तब कसलाई मार्ने र कसको शोक गर्ने?"

हाम्रो जीवनका सबै झगडा, हिंसा, ईर्ष्या र भेदभाव 'अरू' (The Other) भन्ने सोचबाट सुरु हुन्छन्: - जब हामी कसैलाई 'परम्परागत शत्रु', 'विदेशी' वा 'छुट्टै' मान्छौं, तब क्रूरता जन्मिन्छ। - तर जब आत्मज्ञान हुन्छ, तब हामीलाई महसुस हुन्छ— जो पीडा मलाई हुन्छ, त्यही पीडा अरूलाई पनि हुन्छ। जो ईश्वर मभित्र हुनुहुन्छ, त्यही ईश्वर सबैमा हुनुहुन्छ। यो 'एकात्म अनुभूति' नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपचार हो। यसले भय र मोहलाई सदाका लागि समाप्त गरिदिन्छ।