अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

साधारण मानिसको जन्म र भगवान्‌को अवतारमा के फरक छ? १. साधारण मानिस आफ्नो पूर्वजन्मको कर्म र प्रारब्धको विवशताले गर्दा आमाको कोखमा बन्दी भएर जन्मिन बाध्य हुन्छ। ऊ प्रकृतिको दास हो। २. तर भगवान् कुनै कर्म वा बाध्यताले जन्मिनुहुन्न! उहाँ अजन्मा (Aja) हुनुहुन्छ। उहाँ प्रकृतिका दास होइन, प्रकृतिका मालिक हुनुहुन्छ। उहाँ आफ्नो स्वतन्त्र दिव्य सङ्कल्प (आत्म-माया) द्वारा संसारको रक्षा गर्न साकार रूपमा यसरी प्रकट हुनुहुन्छ, जसरी कुशल अभिनेता नाटकमा कुनै विशेष भूमिका खेल्न मञ्चमा देखा पर्दछ। नाटक सकिएपछि अभिनेता हराउँछ तर उसको वास्तविक स्वरूप यथावत् रहन्छ। श्रीकृष्णको जन्म सांसारिक बन्धन होइन, त्यो दिव्य लीला हो।

यो श्लोकले हामीलाई सिकाउँछ कि आध्यात्मिक उचाइमा पुग्नुको अर्थ संसारलाई घृणा गरेर भाग्नु होइन। - भगवान् स्वयं परम् पदमा भएर पनि संसारका पीडितहरूको उद्धार गर्न धर्तीको धुलोमा ओर्लिनुहुन्छ। यदि तपाईंसँग ज्ञान, शक्ति वा साधन छ भने, त्यसलाई अहंकारको महलमा बन्द गरेर नराख्नुहोस्। संसारका दीन-दुःखी, पीडित र अन्यायमा परेकाहरूको सेवा गर्न आफ्नो अहंकारलाई पन्छाएर विनम्रतापूर्वक समाजमा ओर्लनुहोस्। यो सेवा नै मानव जीवनको 'लघु-अवतार' (Micro-incarnation) हो।