प्रगति: 0%
अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग
कर्मसंन्यास (अनासक्तिको सन्तुष्टि)
न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः।
न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते॥ १४॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— परमेश्वरले न त मानिसहरूका लागि कर्तापन (अहङ्कार) को सृष्टि गर्नुहुन्छ, न कर्महरूको रचना गर्नुहुन्छ, र न त कर्म र फलको सम्बन्ध नै बनाउनुहुन्छ; बरु मानिसको आ-आफ्नै प्रकृति वा स्वभाव (संस्कार) ले नै यी सबै कार्यहरू गराइरहेको हुन्छ।
महाभारतको परिस्थिति
परमात्माको अलिप्तता र प्रकृतिको स्वायत्त नियम
मानिसहरू प्रायः आफ्नो गल्ती वा दुर्दशाको दोष भगवान्माथि थोपर्छन्— "भगवान्ले मलाई यस्तो बनाउनुभयो, भगवान्ले युद्ध गराउनुभयो।"
महाभारतमा धृतराष्ट्रले पनि आफ्ना छोराहरूको दुराचारलाई 'भाग्य वा ईश्वरीय इच्छा' भन्दै पन्छिन खोजेका थिए।
श्रीकृष्ण यहाँ सर्वोच्च दार्शनिक यथार्थ स्पष्ट गर्नुहुन्छ:
भगवान् कुनै कठपुतली नचाउने पक्षपाती शासक हुनुहुन्न जसले कसैलाई जबर्जस्ती पाप वा पुण्य गराओस्।
परमेश्वर त प्रकाश जस्तै हुनुहुन्छ— उहाँको उपस्थितिमा प्रकृतिका गुणहरू (सत्त्व, रज, तम) र मानिसका आफ्नै स्वभाव, वासना र संस्कारहरूले काम गरिरहेका छन्।
आफ्नो कर्म र त्यसको परिणामका लागि मानिस आफैँ जिम्मेवार छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
ईश्वरलाई दोष दिन छोड्नुहोस्: व्यक्तिगत उत्तरदायित्वको बोध
जीवनमा जब असफलता वा संकट आउँछ, तब भाग्य, ईश्वर वा अरूलाई दोष दिनु सबैभन्दा सजिलो बाहाना हो:
- तर गीता भन्छ: तपाईंका विचार, बानी, स्वभाव र विगतका कर्महरूले नै तपाईंको वर्तमान जीवन निर्माण गरेका हुन्।
- परमात्माले तपाईंलाई स्वतन्त्र इच्छा (Free Will) र विवेक दिनुभएको छ।
जब तपाईं आफ्नो जीवनको पूर्ण जिम्मेवारी आफैँ लिनुहुन्छ, तब मात्र तपाईं आफ्नो नकारात्मक स्वभावलाई बदलेर जीवनमा रूपान्तरण ल्याउन सक्नुहुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्ना कमजोरी वा समस्याका लागि ईश्वर वा भाग्यलाई दोष दिन बन्द गर्नुहोस्। आफ्नो स्वभाव सुधार्नुहोस् र सही कर्मको छनोट गर्नुहोस्।