अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

अर्जुनको मनमा स्वभाविक जिज्ञासा उठ्न सक्थ्यो: "हे कृष्ण! यदि तपाईं नै सर्वत्र हुनुहुन्छ र यो संसार तपाईंमै उनिएको छ भने मानिसहरूले तपाईंलाई किन देख्दैनन्? किन सबै तपाईंको शरणमा आउँदैनन्?" श्रीकृष्ण यसको गहिरो मनोवैज्ञानिक कारण खोल्नुहुन्छ: प्रकृतिका तीन गुणहरूले मानिसको बुद्धिलाई यस्तो जादु (सम्मोहन) मा बाँधिदिएका छन् कि मानिसहरू संसारका रंगीन खेलौनाहरूमा नै भुल्छन्, तर त्यो खेलौना बनाउनेलाई बिर्सिन्छन्। कुरुक्षेत्रमा धृतराष्ट्र पुत्रमोहमा, दुर्योधन राज्यको अहङ्कारमा, र कर्ण मिथ्या प्रतिज्ञाको बन्धनमा फसेका थिए। यी सबै तीन गुणहरूका विभिन्न मोह थिए, जसले उनीहरूको विवेकलाई ढाकिदिएको थियो।

आजको संसार झनै ठूलो सम्मोहन (Hypnosis) मा बाँचिरहेको छ: - स्क्रिनमा आउने रंगीन भिडियो, विज्ञापन, सामाजिक प्रतिष्ठा, कपडा, गाडी र देखावटी जीवनशैलीले हाम्रो चेतनालाई पूर्ण रूपले कब्जा गरेको छ। - हामी २४ घण्टा ती उत्तेजनाहरू (Sensory Inputs) मा अल्झिएका छौँ। - हामीलाई फुर्सदै छैन कि हामी आँखा बन्द गरेर "म को हुँ? मेरो जीवनको वास्तविक शान्ति कहाँ छ?" भनेर सोच्न सकौँ। यो सम्मोहन नै प्रकृतिको त्रिगुणात्मक जालो हो। जबसम्म मानिसले यी बाहिरी आकर्षणहरूलाई जीवनको अन्तिम सत्य मानिरहन्छ, तबसम्म उसले आफ्नो भित्री दिव्य स्वरूपलाई कहिल्यै अनुभव गर्न सक्दैन।