अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

यो श्लोक अद्वैत र विशिष्टाद्वैत दुवै दर्शनको गहिरो जग हो। श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: सम्पूर्ण संसार मेरो अप्रकट स्वरूपले ओतप्रोत छ। जसरी पानीमा बरफ तैरन्छ, त्यसरी नै यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड परमात्माभित्र अडिएको छ (मत्स्थानि सर्वभूतानि)। तर परमात्मा बरफमा सीमित हुनुहुन्न; बरफ पग्लिए पनि पानीको अस्तित्व रहिरहन्छ (न चाहं तेष्ववस्थितः)। कुरुक्षेत्रमा उभिएका अर्जुनलाई श्रीकृष्णले यो दिव्य दृष्टि दिनुभएको हो कि संसारका कुनै पनि घटना वा मृत्युले परमात्मालाई छुन सक्दैन, किनकि उहाँ सबैमा भएर पनि सबैभन्दा पर हुनुहुन्छ।

यो दार्शनिक सिद्धान्तलाई आफ्नो दिमागमा यसरी बुझ्न सकिन्छ: - हाम्रा सबै विचार, भावना र सम्झनाहरू हाम्रो चेतना (Awareness) भित्र आउँछन् र जान्छन्। - तर के कुनै नराम्रो विचारले हाम्रो चेतनालाई फोहोर बनाउन सक्छ? कहिल्यै सक्दैन। - जसरी आकाशमा धुलो वा धूवाँ उड्दैमा आकाश फोहोर हुँदैन, त्यसरी नै हाम्रो वास्तविक आत्मस्वरूप विचारहरूभन्दा पर छ। जब हामी बुझ्छौँ कि हामीभित्र आउने तनाव, रिस वा चिन्ता केवल पाहुना हुन्, र हाम्रो भित्री चेतना त्यो विशाल आकाश हो, तब कुनै पनि मानसिक विकारले हामीलाई दुःखी बनाउन सक्दैन।