अध्याय 1 : आत्मसाक्षात्कारोपदेशः

१. 'अज्ञान-गहनम्' - अज्ञानरूपी घनाजङ्गल

हाम्रो मन वर्षौँदेखिका भ्रम, संस्कार, भय, र अज्ञानको एउटा विशाल घनाजङ्गल जस्तै भएको छ।

• त्यहाँ "म मरेपछि के होला?", "मेरो शरीर रोगी भयो", "संसारले मलाई के भन्ला?" जस्ता अनगिन्ती शङ्का-उपशङ्काका काँडेदार झाडीहरू फैलिएका छन्।
• यदि कसैले बन्चरो लिएर त्यो जङ्गलका रुखहरू एक-एक गरेर काट्न थाल्यो भने लाखौँ वर्षमा पनि त्यो जङ्गल सकिँदैन।
• धेरैजसो मानिसहरू आफ्नो अज्ञान र विकारहरूलाई एक-एक गरी मेटाउन खोज्छन्— कहिले रिस नियन्त्रण गर्न खोज्छन्, कहिले लोभ मेटाउन खोज्छन्। तर ती जति काटे पनि नयाँ टुसा उम्रेर फेरि झाङ्गिन्छन्।

२. 'निश्चय-वह्निना' - दृढ निश्चयको महा-अग्नि

अष्टावक्रले त्यो घनाजङ्गललाई सधैँका लागि अन्त्य गर्ने अचूक उपाय बताउनुहुन्छ: आगो लगाइदेऊ!

• घनाजङ्गल जतिसुकै विशाल र पुरानो किन नहोस्, एउटा सानो आगोको झिल्को सल्किनेबित्तिकै केही बेरमै त्यो सम्पूर्ण जङ्गल खरानी बन्दछ।
• त्यो आगो के हो?

  'एको विशुद्धबोधोऽहम्'
  अर्थात्— "म शरीर होइन, म मन होइन; म त एक, अद्वितीय, पवित्र र विशुद्ध ज्ञानस्वरूप (बोधस्वरूप) हुँ।"

• यो कुनै रट लगाउने मन्त्र होइन, यो हृदयको 'दृढ निश्चय' हो। जब तिमीलाई आफ्नै अमर चैतन्यको पूर्ण विश्वास हुन्छ, सारा भ्रमहरू खरानी हुन्छन्।

३. 'वीतशोकः सुखी भव' - शोकको स्थायी अन्त्य

संसारमा शोक (Sorrow) तब मात्र हुन्छ जब हामी आफ्नो मानिएको वस्तु वा शरीर गुम्ने भयमा हुन्छौँ।

• जसले आफूलाई शरीर सम्झन्छ, ऊ बुढ्यौली, रोग र मृत्युको भयले सधैँ शोकग्रस्त रहन्छ।
• तर जब मानिसले जान्दछ कि "म त त्यो विशुद्ध चेतना हुँ जसलाई न आगोले जलाउन सक्छ, न पानीले भिजाउन सक्छ, न कालले मार्न सक्छ", तब सम्पूर्ण शोक र रुवाबासी समाप्त हुन्छ।
• शोक सकिनासाथ जे बाँकी रहन्छ, त्यो नै तिम्रो वास्तविक 'सुख' (परमानन्द) हो।

मनन योग्य विचार:
"हजार वर्षदेखि अँध्यारो रहेको गुफामा उज्यालो ल्याउन हजार वर्ष नै पर्खनु पर्दैन; एउटा सानो दियो सल्काउनासाथ त्यो हजार वर्षको अँध्यारो एकै क्षणमा हराउँछ। आत्मज्ञानको प्रकाश त्यस्तै दियो हो।"