अध्याय 11 : प्रारब्धशान्तिः

१. दुईवटा महा-भ्रमको अन्त्य

सांसारिक मानिस दुई प्रकारको भ्रममा बाँधिएको हुन्छ:

1. म शरीर हुँ (Aham-bhav): "म गोरो छु, म कालो छु, म धनी छु, म रोगी छु।"
2. यो शरीर मेरो हो (Mama-bhav): "यो मेरो हात हो, मेरो अनुहार हो, मेरो परिवार हो।"

महर्षि अष्टावक्र यी दुवै भ्रमलाई काटिदिनुहुन्छ:

• नाहं देहः: तिमी शरीर होइनौ। जसरी तिमीले लगाएको लुगा तिमी होइनौ, त्यसैगरी तिमीले धारण गरेको यो शरीर तिमी होइनौ।
• न मे देहः: यो शरीर तिम्रो निजी सम्पत्ति पनि होइन। यो त पञ्चतत्त्व (माटो, पानी, आगो, हावा, आकाश) बाट बनेको हो र समय आएपछि पञ्चतत्त्वमै विलीन हुनेछ।
• बोधोऽहम्: तिमी त यी सबै पञ्चतत्त्वलाई जान्ने 'विशुद्ध चैतन्य' हौ!

२. 'कैवल्यं संस्थितः' — परम अद्वैत स्थिति

'कैवल्य' को अर्थ हो: जहाँ कुनै दोस्रो वस्तु छैन, केवल एकमात्र शुद्ध ब्रह्म मात्र बाँकी छ।
जब साधक यो बोधमा स्थिर हुन्छ:

• त्यहाँ कुनै द्वैत रहँदैन।
• पाप र पुण्यका कृत्रिम रेखाहरू मेटिन्छन्।
• जन्म र मृत्युको भ्रम हट्छ।

३. 'न स्मरत्यकृतं कृतम्' — पश्चात्ताप र चिन्ताबाट मुक्ति

मानिसहरू प्रायः विगतको पश्चात्ताप ("मैले किन त्यसो गरेँ?") र भविष्यको चिन्ता ("मैले त्यो गर्नैपर्थ्यो तर छुट्यो") मा पिल्सिन्छन्।
तर ज्ञानी पुरुषलाई थाहा छ:

• शरीर र मनले जे गरे, त्यो प्रकृतिको नियमले भयो।
• साक्षी चेतनाले कहिल्यै कुनै कर्म गरेकै छैन।
  त्यसैले ज्ञानी न त विगतको काम सम्झेर फुल्किन्छ, न त अधुरो काम सम्झेर पिरोल्लिन्छ।

मनन सूत्र:
"न म शरीर हुँ, न शरीर मेरो हो— म त केवल निर्लेप बोधस्वरूप आत्मा हुँ।"