दृश्य 1 • श्लोक १–२मूल श्लोक हेर्नुहोस्
सृष्टिको स्वभाव र ईश्वरको कर्तृत्व : आशाहरूको विसर्जन
महर्षि अष्टावक्रले राजा जनकलाई परम शान्तिको पहिलो दुई जग सम्झाउनुभयो।
पहिलो निश्चय (श्लोक १):
"भावाभावविकारश्च स्वभावादिति निश्चयी। निर्विकारो गतक्लेशः सुखेनैवोपशाम्यति॥"
अर्थात्, कुनै वस्तुको उत्पत्ति हुनु (भाव), नष्ट हुनु (अभाव), र त्यसमा परिवर्तन आउनु (विकार)— यो प्रकृतिको आफ्नै स्वभाव हो! शरीर जन्मिन्छ, हुर्कन्छ, रोगी हुन्छ र मर्छ; यो प्रकृतिको धर्म हो, आत्माको होइन। यस्तो जसको दृढ निश्चय छ, त्यो व्यक्ति स्वयम् निर्विकार र क्लेशरहित भएर अत्यन्त सहजै परम शान्तिमा विश्राम पाउँछ।
दोस्रो निश्चय (श्लोक २):
"ईश्वरः सर्वनिर्माता नेहान्य इति निश्चयी। अन्तर्गलितसर्वाशः शान्तः क्वापि न सज्जते॥"
अर्थात्, यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको सृष्टि, स्थिति र प्रलय गर्ने एक मात्र ईश्वर हुन्, अरू कोही पनि कर्ता छैन! म केही होइन, सबै घटना ईश्वरीय विधान अनुसार घटिरहेका छन्— यस्तो जसको दृढ निश्चय छ, उसका मनभित्रका सम्पूर्ण व्यक्तिगत आशाहरू (अपेक्षा) पग्लेर समाप्त हुन्छन्, र ऊ पूर्ण शान्त भएर कतै पनि आसक्त हुँदैन।
मूल सम्वाद (महर्षि अष्टावक्र) :
ईश्वरः सर्वनिर्माता नेहान्य इति निश्चयी। अन्तर्गलितसर्वाशः शान्तः क्वापि न सज्जते॥
“ईश्वर नै सबैका कर्ता हुन्, अरू कोही होइन भन्ने निश्चय भएको पुरुषका आशाहरू मेटिन्छन् र ऊ शान्त हुन्छ।”