दृश्य 1 • श्लोक १–२मूल श्लोक हेर्नुहोस्
कर्म, वाणी र मनको थकानबाट मौनमा प्रवेश
राजा जनकले गुरु अष्टावक्रको अगाडि हात जोडेर आफ्नो आन्तरिक मौनको यात्रा यसरी सुनाउन थाले:
पहिलो श्लोक:
"कायकृत्यासहः पूर्वं ततो वाग्विस्तरासहः। अथ चिन्तासहस्तस्मादेवमेवाहमास्थितः॥"
अर्थात्, "हे गुरुदेव! पहिले म हात-खुट्टाले गरिने शारीरिक कर्महरू गर्नबाट असमर्थ (थकित) भएँ। त्यसपछि वाणीको विस्तार— तर्क, शास्त्रार्थ र बोल्ने व्यर्थ प्रयासबाट थकित भएँ। र अन्ततः मनले गर्ने अनेकौं चिन्तन, विचार र योजनाहरूबाट पनि म सर्वथा विरक्त भएँ। यसरी सम्पूर्ण शारीरिक, वाचिक र मानसिक चेष्टा शान्त भएपछि, अहिले म केवल आफ्नै आत्मस्वरूपमा स्थित छु!"
दोस्रो श्लोकमा जनकले इन्द्रियहरूको शान्ति देखाए:
"प्रीत्यभावेन शब्दादेरदृश्यत्वेन चात्मनः। विक्षेपैकाग्रहृदय एवमेवाहमास्थितः॥"
अर्थात्, बाहिरी शब्द, रूप, रस आदि विषयहरूमा मेरो कुनै रुचि नै रहेन, र मेरो आत्मा कुनै आँखाले देखिने बाहिरी दृश्य होइन भन्ने बोध भयो। त्यसैले मेरो हृदय मनको विक्षेप (भड्काउ) र मनको एकाग्रता (ध्यानको हठ)— दुवैबाट मुक्त भएर, यस प्रकार म केवल आफ्नै स्वरूपमा स्थित छु!
मूल सम्वाद (राजा जनक) :
कायकृत्यासहः पूर्वं ततो वाग्विस्तरासहः। अथ चिन्तासहस्तस्मादेवमेवाहमास्थितः॥
“पहिले शरीरको कर्म, त्यसपछि वाणीको विस्तार, त्यसपछि मनको चिन्तनबाट विरक्त भई म आफ्नै स्वरूपमा स्थित छु।”