दृश्य 1 • श्लोक १–२मूल श्लोक हेर्नुहोस्
अकिञ्चन हुनुको परम सुख : लंगौटीधारी संन्यासीलाई पनि दुर्लभ
मिथिलाका चक्रवर्ती सम्राट राजा जनकले राजसिंहासनमा बस्दाबस्दै पनि आफूलाई पूर्ण रूपमा 'अकिञ्चन' (केही पनि नभएको फकिर) अनुभव गरे।
पहिलो श्लोकमा जनकले भने:
"अकिञ्चनभवं स्वास्थ्यं कौपीनत्वेऽपि दुर्लभम्। त्यागादाने विहायास्मादहमासे यथासुखम्॥"
अर्थात्, "भित्रबाट केही पनि मेरो होइन, म पूर्ण अकिञ्चन छु भन्ने भावबाट जुन वास्तविक स्वास्थ्य, परम विश्राम र सुख मिल्छ, त्यो सुख केवल लंगौटी (कौपीन) मात्र लगाएर जंगल पस्ने हठयोगी संन्यासीलाई पनि अत्यन्त दुर्लभ छ! किनकि उसको मनमा अझै त्यागेको अहंकार बाँकी रहन्छ। त्यसैले त्याग र ग्रहण दुवैको आग्रहलाई छोडेर, म आफ्नै स्वरूपमा परम आनन्दले स्थित छु!"
दोस्रो श्लोकमा जनकले शरीर, वाणी र मनको थकानलाई विदा गरे:
"कुत्रापि खेदः कायस्य जिह्वा कुत्रापि खिद्यते। मनः कुत्रापि तत् त्यक्त्वा पुरुषार्थे स्थितः सुखम्॥"
अर्थात्, कहिले यो शरीर कर्मले थाक्छ, कहिले जिब्रो बोल्दा-बोल्दा थाक्छ, कहिले मन चिन्तनले थाक्छ। ती सबै थकानहरूलाई साक्षी भावले त्यागेर, म मानव जीवनको परम पुरुषार्थ (आत्मा) मा सुखी भएर स्थित छु!
मूल सम्वाद (राजा जनक) :
अकिञ्चनभवं स्वास्थ्यं कौपीनत्वेऽपि दुर्लभम्। त्यागादाने विहायास्मादहमासे यथासुखम्॥
“अकिञ्चन हुनुको वास्तविक सुख लंगौटीधारी संन्यासीलाई पनि दुर्लभ छ। त्यसैले म परम आनन्दले स्थित छु।”