दृश्य 1 • श्लोक १–२मूल श्लोक हेर्नुहोस्
काम, अर्थ र धर्मको त्याग : पाँच दिनको सपना समान सम्पत्ति
महर्षि अष्टावक्रले राजा जनकको वैराग्यलाई परिपक्व बनाउन सिधा प्रहार गर्नुभयो:
पहिलो श्लोक:
"विहाय वैरिणं काममर्थं चानर्थसङ्कुलम्। धर्ममप्येतयोर्हेतुं सर्वत्रैवानादरो भव॥"
अर्थात्, "हे जनक! आफ्नो परम शत्रुरूपी कामवासनालाई तुरुन्तै त्याग। अनर्थ, कलह र चिन्ताले भरिएको धनको लोभलाई छोड। र यी दुवैलाई प्राप्त गराउने धार्मिक अनुष्ठान वा अहंकारलाई पनि त्याग। संसारका यी सबै बाहिरी साधनहरूबाट सर्वथा विरक्त बन!"
दोस्रो श्लोकमा अष्टावक्रले सांसारिक सम्बन्धहरूको आयु देखाइदिनुभयो:
"स्वप्नेन्द्रजालवत् पश्य दिनानि त्रीणि पञ्च वा। मित्रक्षेत्रधनागारदारापत्यादिसम्पदः॥"
अर्थात्, मित्रहरू, जमिन, धन, महल, पत्नी, सन्तान र आफन्तहरू— यी सबैलाई तीन-पाँच दिनको छोटो सपना वा जादुगरको खेल (इन्द्रजाल) सरह क्षणभङ्गुर जान!
सपना देख्दा महल र परिवार साँचो लाग्छ, तर ब्युँझनासाथ केही बाँकी रहँदैन। मानिसको यो जीवन पनि केही दिनको सपना मात्र हो; यसमा आसक्त हुनु महामूर्खता हो।
मूल सम्वाद (महर्षि अष्टावक्र) :
स्वप्नेन्द्रजालवत् पश्य दिनानि त्रीणि पञ्च वा। मित्रक्षेत्रधनागारदारापत्यादिसम्पदः॥
“मित्र, जमिन, धन, घर, पत्नी र सन्तानलाई तीन-पाँच दिनको सपना वा जादुको खेल सरह क्षणिक जान।”