अध्याय 15 : तत्त्वोपदेशः

१. त्रिकाल सत्य आत्मा (Beyond Past, Present, and Future)

संसारका सबै कुरा समयको धारमा बगेर जान्छन्:

• हाम्रो शरीर हिजो बालक थियो, आज युवा छ, भोलि वृद्ध भएर खरानी हुनेछ।
• साम्राज्यहरू उठे र ढले।
• हिमालहरू बने र पग्लिए।

तर अष्टावक्र भन्नुहुन्छ:

"आसीदस्ति भविष्यति!"
अर्थात्, समयका तीनै काल (भूत, वर्तमान, भविष्य) जसको प्रकाशमा देखिन्छन्, त्यो एकमात्र चेतना 'एक एव' तिमी नै हौ!
तिमी समयभित्र छैनौ; समय तिम्रो चेतनाभित्र छ।

२. बन्धन र मुक्तिको अन्तिम विसर्जन

धेरै धर्महरूले मानिसलाई सिकाउँछन्:

• "तिमी पापी छौ, तिमी बाँधिएका छौ; अब यसो गर्‍यौ भने तिमीलाई अर्को जुनीमा मोक्ष मिल्छ।"

अष्टावक्र यो भ्रमको ढोका सधैंका लागि बन्द गरिदिनुहुन्छ:

• न ते बन्धोऽस्ति: तिमीलाई बाँध्न सक्ने कुनै साङ्लो ब्रह्माण्डमा छँदै छैन।
• न मोक्षो वा: जब बन्धन नै छैन भने मुक्तिको खोजी किन गर्ने?

जसले आफूलाई बाँधिएको ठान्छ, ऊ अज्ञानी हो; र जसले आफूलाई सधैँ मुक्त जान्दछ, ऊ ज्ञानी हो।

३. 'कृत्यकृत्यः सुखं चर'

'कृत्यकृत्य' को अर्थ हो: जसको अब संसारमा गर्नुपर्ने वा पाउनुपर्ने कुनै कर्तव्य बाँकी छैन।

• ऊ भगवानसँग पनि केही माग्दैन।
• ऊ संसारसँग पनि केही माग्दैन।
  ऊ पूर्ण तृप्त भएर, एक सार्वभौम राजा जस्तै निष्फिक्री भएर 'सुखं चर' — आनन्दले जीवनको उत्सव मनाउँदछ।

मनन सूत्र:
"हिजो, आज र भोलि सधैँ रहने एकमात्र अमर आत्मा म नै हुँ; ममा न बन्धन छ न मोक्ष, म त नित्य पूर्ण र मुक्त छु।"