अध्याय 15 : तत्त्वोपदेशः

१. 'सङ्कल्पविकल्प' — अशान्तिको कारखाना

मन के हो?
वेदान्त भन्छ: "संकल्प-विकल्पात्मकं मनः।"
मन भनेकै विचारहरूको कारखाना हो:

• संकल्प (Intention/Craving): "म यो किन्छु, म त्यहाँ जान्छु, म ठूलो मानिस बन्छु।"
• विकल्प (Doubt/Anxiety): "यो काम भएन भने के होला? उसले धोका दियो भने के गर्ने?"

जबसम्म यो कारखाना चल्छ, तबसम्म चित्तमा ज्वारभाटा उठिरहन्छ। मानिस न सुत्न सक्छ, न शान्त बस्न सक्छ।

सद्गुरु अष्टावक्रको सीधा आज्ञा छ:

"मा क्षोभय! बन्द गर यो व्यर्थको कारखाना! आफ्नै चित्तलाई किन दिनरात चिथोर्छौ?"

२. 'स्वात्मन्यानन्दविग्रहे' — आनन्दको मूर्ति

हामी आनन्द खोज्न कहाँ जान्छौं?

• सिनेमा हल, रेस्टुरेन्ट, पहाड, समुद्र, वा अर्काको प्रशंसामा।
  तर अष्टावक्र भन्नुहुन्छ:
  तिमी बाहिर आनन्द खोज्दै हिँड्ने भिखारी होइनौ; तिम्रो आफ्नै आत्मा 'आनन्दविग्रह' (साक्षात् आनन्दको घन स्वरूप / Embodiment of Bliss) हो!

जसरी:

• चिनीलाई गुलियो बनाउन कुनै गुड थप्नु पर्दैन।
• सूर्यलाई उज्यालो बनाउन कुनै मैनबत्ती बाल्नु पर्दैन।
  त्यसैगरी तिम्रो आत्मा स्वयं आनन्द हो। केवल विचारको धुलो पन्छाउनासाथ त्यो आनन्द स्वतः प्रकट हुन्छ।

३. 'उपशाम्य सुखं तिष्ठ' — विश्रामको मन्त्र

• कुनै नयाँ काम गर्नु पर्दैन।
• केवल विचारहरूको दौड रोक्नुहोस्।
• शान्त हुनुहोस् (उपशाम्य)।
• र आफ्नै भित्री शान्तिमा बसिदिनुहोस् (सुखं तिष्ठ)।

मनन सूत्र:
"संकल्प र विकल्पले मनलाई नबिथोल; शान्त होऊ र आफ्नै आनन्दमय आत्मामा विश्राम लेऊ।"