अध्याय 1 : अर्जुनविषादयोग

यहाँ अर्जुनले मानव प्रवृत्तिको एउटा अत्यन्त गहिरो सामाजिक यथार्थलाई अगाडि सार्छन्: कुनै पनि मानिसले राज्य, वैभव, धन-सम्पत्ति र सफलता किन आर्जन गर्न चाहन्छ? के एक्लै जङ्गलमा बसेर उपभोग गर्नका लागि? होइन! मानिसले आर्जन गर्ने सम्पूर्ण ऐश्वर्य आफ्ना आमाबुबा, बाजेबज्यै, छोराछोरी, दाजुभाइ र प्रिय साथीहरूसँग बाँडेर उनीहरूलाई सुखी देख्नका लागि हो। अर्जुन श्रीकृष्णसँग भावुक हुँदै भन्छन्— "हे कृष्ण! यदि हामीले यो युद्ध जितेर हस्तिनापुरको सिङ्गो साम्राज्य पायौं भने पनि त्यो सुख हामीले कोसँग बाँड्ने? कसलाई देखाउने? जसलाई सुखी बनाउन हामीले राज्य चाहेका थियौं— ती पितामह भीष्म, ती आचार्य द्रोण, ती हाम्रा दाजुभाइहरू नै आज प्राणको माया मारेर हाम्रो अगाडि चितामा जान तम्तयार छन्। जब हाम्रा प्रियजन नै यस युद्धमा सकिनेछन्, तब त्यो रित्तो दरबार र रगतले लतपतिएको सिंहासन लिएर हामीले के गर्ने?"

आजको आधुनिक समाजमा पनि धेरै मानिसहरू रातदिन पैसा, गाडी, ठूला महल र पदको पछाडि दौडिरहेका छन्। उनीहरू भन्छन्— "मैले यो सब मेरो परिवार र समाजका लागि गरिरहेको छु।" तर प्रायः के हुन्छ भने, त्यही सफलता र पैसा कमाउने दौडमा मानिसले आफ्नै सम्बन्धहरू, आफ्नै स्वास्थ्य र आफ्नै नैतिकताको हत्या गरिरहेको हुन्छ। अन्त्यमा जब सफलता हात पर्छ, तब सँगै उत्सव मनाउने प्रियजनहरू टाढिइसकेका हुन्छन् वा सम्बन्धहरू मstate भइसकेका हुन्छन्। तर अर्जुनको दृष्टिकोणमा एउटा गम्भीर आध्यात्मिक दोष थियो— उनले 'धर्म' लाई 'व्यक्तिगत सुख र सम्बन्ध' को तराजुमा जोखे। सच्चा कर्तव्य कसैलाई रिझाउन वा व्यक्तिगत सम्बन्धलाई खुशी पार्नका लागि गरिँदैन। कर्तव्य भनेको न्याय, सत्य र सम्पूर्ण समाजको बृहत्तर हितका लागि गरिन्छ। जब तपाईं कर्तव्यलाई केवल 'मेरो मान्छे' को दायरामा सीमित गर्नुहुन्छ, तब तपाईं भित्र यस्तै शून्यता जन्मन्छ।