अध्याय 10 : विभूतियोग

वैदिक परम्परामा कश्यप र अदितिका बाह्र पुत्रहरूलाई 'द्वादश आदित्य' भनिन्छ, जसमध्ये भगवान् वामन (विष्णु) धर्म र जगतको रक्षा गर्ने प्रमुख हुनुहुन्छ। आकाशमा प्रकाश दिने असंख्य ज्योतिहरू छन्, तर जीवन, ताप र दृष्टि दिने मूल स्रोत सूर्य हुन्। उनपचास प्रकारका वायुहरूमा मरीचि सबैभन्दा तेजस्वी र जीवनप्रद मानिन्छन्। अनि रात्रिको अन्धकारमा अमृतमय शीतलता र सौन्दर्य दिने नक्षत्रपति चन्द्रमा हुन्। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ— आकाशतर्फ हेर्दा जहाँ सूर्यको तेज र चन्द्रमाको शीतलता देखिन्छ, त्यहाँ मेरो नै ऐश्वर्य अनुभव गर।

मनुष्यको व्यक्तित्वमा सूर्य र चन्द्रमा दुवैको गुण हुनुपर्दछ: - सूर्य जस्तो कर्मठता, अनुशासन, ऊर्जा र अन्धकार चिर्ने प्रखरता। - चन्द्रमा जस्तो शीतलता, शान्ति, करुणा र अरूलाई सुख दिने सौम्यता। - यदि जीवनमा केवल सूर्य मात्र भयो भने डढेलो लाग्छ (क्रोध र अहङ्कार); यदि केवल चन्द्रमा मात्र भयो भने निष्क्रियता आउन सक्छ। - दुवैको सन्तुलन नै परमात्माको दिव्य स्वभाव हो।