प्रगति: 0%
अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग
विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)
भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया।
त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम्॥ २॥
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे कमलनयन श्रीकृष्ण! मैले तपाईंबाट सम्पूर्ण प्राणीहरूको उत्पत्ति र प्रलयको रहस्य विस्तारपूर्वक सुनेको छु, तथा तपाईंको अविनाशी एवं अगाध महिमालाई पनि राम्रोसँग बुझेको छु।
महाभारतको परिस्थिति
कमलनयन श्रीकृष्ण र सृष्टिको चक्र
अर्जुनले श्रीकृष्णलाई 'कमलपत्राक्ष' (कमलको पातजस्ता कोमल, विशाल र सौम्य आँखा भएका) भनेर प्रेमपूर्वक सम्बोधन गर्नुभएको छ।
भगवान्ले कसरी आफ्नो मायाशक्तिद्वारा यो सम्पूर्ण सृष्टि उत्पन्न गर्नुहुन्छ र फेरि आफ्नै स्वरूपमा विलीन गर्नुहुन्छ भन्ने कुरा अर्जुनले अध्याय ७, ८, ९ र १० मा स्पष्ट सुनिसक्नुभयो।
संसारका सबै वस्तुहरू परिवर्तनशील र विनाशी छन्, तर ती सबैलाई उत्पन्न र लीन गराउने परमात्माको स्वरूप भने 'अव्यय' (सदा स्थिर र अविनाशी) छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
जन्म-मृत्युको चक्रलाई साक्षी भावले हेर्नु (Understanding the Cosmic Cycle)
संसारमा जे जन्मन्छ, त्यो मर्छ; जे निर्माण हुन्छ, त्यो भत्कन्छ:
- जब हामी यो शाश्वत नियम (भव-अप्ययौ) लाई बुझ्छौं, तब कुनै कुरा प्राप्त हुँदा अहंकार हुँदैन र गुम्दा शोक हुँदैन।
- कमलको फूल हिलोमा उम्रिए पनि हिलोबाट अछूतो रहेझैं, कमलनयन परमात्मा संसारको जन्म र मृत्युको बीचमा रहेर पनि सदैव निर्लिप्त हुनुहुन्छ।
- हामीले पनि जीवनका हरेक उतारचढावलाई साक्षी भावले हेर्न सिक्नुपर्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
परिवर्तन संसारको नियम हो। लाभ-हानि, सुख-दुःख र जन्म-मृत्युलाई स्वाभाविक सम्झी मनलाई अविचलित राख्नुहोस्।