प्रगति: 0%
अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग
विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)
आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद।
विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्॥ ३१॥
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे श्रेष्ठ देव! यस्तो भयानक उग्र रूप धारण गर्नुभएका तपाईं वास्तवमा को हुनुहुन्छ? मलाई बताउनुहोस्! तपाईंलाई मेरो सादर नमस्कार छ; प्रसन्न हुनुहोस्! म समस्त सृष्टिका आदि-कारण तपाईंलाई जान्न चाहन्छु, किनभने तपाईंको यो संहारक प्रवृत्तिको उद्देश्य मैले पटक्कै बुझ्न सकिरहेको छैन।
महाभारतको परिस्थिति
अर्जुनको आर्त प्रश्न: तपाईं को हुनुहुन्छ?
अर्जुनले श्रीकृष्णलाई बाल्यकालदेखि चिन्थे, मामाका छोराका रूपमा, सखाका रूपमा, सारथिका रूपमा।
तर अहिले उहाँको अगाडि उभिएको यो शक्ति जसले सम्पूर्ण आकाश, पृथ्वी र वीरहरूलाई आगोको ज्वालामा निल्दैछ— त्यो रूप देखेर अर्जुन चकित हुँदै सोध्नुहुन्छ:
"हे देववर! तपाईं वास्तवमा को हुनुहुन्छ? मलाई थाहा छैन तपाईंको यो भयानक संहारको उद्देश्य (प्रवृत्ति) के हो? कृपा गरी मलाई सम्झाउनुहोस्!"
यो प्रश्न नै अर्को श्लोकमा भगवान् श्रीकृष्णको सबैभन्दा प्रसिद्ध र ऐतिहासिक उत्तर (कालोऽस्मि) को कारण बन्दछ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
अस्तित्वको अन्धकार पक्ष र जीवनको उद्देश्य (The Existential Question of Life and Death)
जब जीवनमा असह्य विपत्ति र पीडा आउँछ, मानिस भगवान्सँग यही प्रश्न गर्छ:
- "हे ईश्वर! तपाईंले यो किन गरिरहनुभएको छ? तपाईं को हुनुहुन्छ र तपाईंको उद्देश्य के हो?"
- हामी परमात्माको दया र प्रेम त बुझ्छौं, तर उहाँको संहार र न्यायलाई बुझ्न हाम्रो सीमित बुद्धि असमर्थ हुन्छ।
- तर जब हामी नम्र भएर सोध्छौं (विज्ञातुमिच्छामि), तब परमात्माले जीवनको सबैभन्दा ठूलो रहस्य खोल्नुहुन्छ— कि विनाश पनि जीवनको उत्थान र धर्मको पुनःस्थापनाको अनिवार्य अङ्ग हो।
व्यावहारिक सूत्र :
कठिन परिस्थितिहरूमा विद्रोही नबन्नुहोस्; शान्त भई ईश्वरीय विधान र जीवनको गहिरो उद्देश्यलाई बुझ्ने प्रयास गर्नुहोस्।