अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

अर्जुनको मनमा एकैसाथ दुईवटा तीव्र भावनाहरूको तरङ्ग उठिरहेको छ: एकातिर हर्ष छ कि जसलाई आजसम्म कुनै ऋषि वा देवताले देख्न पाएनन्, त्यो विश्वरूप अर्जुनले आफ्नै आँखाले प्रत्यक्ष देख्न पाए। तर अर्कोतिर महाकालको त्यो भयानक संहारक दृश्य देखेर अर्जुनको हृदय भयले थामिन सकेको छैन। त्यसैले अर्जुनले विनीत आग्रह गर्नुहुन्छ— "हे देवेश! हे जगन्निवास! मलाई तपाईंको यही विराट् रूप हेर्ने इच्छा त पूरा भयो, तर अब मेरो मनले यो उग्रता थाम्न सकेन; कृपा गरी मलाई आफ्नो त्यही पुरानो सौम्य र कल्याणकारी रूप देखाइदिनुहोस्।"

मनुष्यको चेतना जब एकैपटक धेरै ठूलो वास्तविकतासँग ठोकिन्छ, तब ऊ स्तब्ध र विह्वल हुन्छ: - हामीलाई जीवनको विराट् शक्ति र नियमको बोध त चाहिन्छ, तर दैनिक जीवन बाँच्नका लागि हामीलाई प्रेम, शान्ति र सौम्यता (Grace) को आवश्यकता पर्दछ। - परमात्मा जति विराट् र शक्तिशाली हुनुहुन्छ, त्यति नै कोमल, स्नेही र सुलभ पनि हुनुहुन्छ। - कठोर नियम र संहारको डरभन्दा प्रेम र करुणाको काखमा बस्न पाउनु नै आत्माको गहिरो चाहना हो।