प्रगति: 0%
अध्याय 12 : भक्तियोग
भक्तियोग (श्रीकृष्णलाई प्रिय हुने गुणहरू)
यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति।
शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः॥ १७॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जो अनुकूल प्राप्त हुँदा अत्यधिक हर्षित हुँदैन, प्रतिकूलमा द्वेष गर्दैन, गुमेको कुरामा शोक गर्दैन, नपाएको कुराको लालसा गर्दैन, तथा शुभ र अशुभ दुवै फलको आसक्तिलाई त्याग्दछ— त्यस्तो भक्तियुक्त पुरुष मलाई अत्यन्त प्रिय छ।
महाभारतको परिस्थिति
चारवटा मानसिक अवस्थाहरूको समता
श्रीकृष्णले यहाँ मानिसको मानसिक द्वन्द्वका चार प्रमुख रूपहरू प्रस्तुत गर्नुभएको छ:
१. 'न हृष्यति'— अनुकूलतामा मात्तिनुहुँदैन।
२. 'न द्वेष्टि'— प्रतिकूलतामा रिसाउनुहुँदैन।
३. 'न शोचति'— भूतकालको क्षतिमा रुनुहुँदैन।
४. 'न काङ्क्षति'— भविष्यको काल्पनिक सुखको तृष्णा गर्नुहुँदैन।
यी चारै स्थितिमा जो स्थिर रहन्छ र जीवनलाई परमात्माको लीला ठानेर समभावमा रहन्छ, ऊ नै भगवान्को अति प्रिय भक्त हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
वर्तमान क्षणको अप्रकम्पित शान्ति (The Unshakeable Balance of Mind)
हाम्रो मन प्रायः दुई दिशामा दौडिन्छ:
- विगतमा फर्केर पछुताउँछ ('शोचति' - शोक)
- वा भविष्यमा पुगेर लोभ गर्छ ('काङ्क्षति' - तृष्णा)।
- अनि वर्तमानमा केही पाउँदा मात्तिन्छ ('हृष्यति') र नपाउँदा रिसाउँछ ('द्वेष्टि')।
- यी चारै चञ्चलताहरूलाई शान्त पार्नु नै मनको विजय हो।
- जब तपाईं भूत, भविष्य र अनुकूल-प्रतिकूल सबैबाट माथि उठेर वर्तमान क्षणको साक्षी बन्नुहुन्छ, तब जीवन स्वतः परम शान्त बन्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :
विगतको शोक र भविष्यको तृष्णा त्याग्नुहोस्; अनुकूल र प्रतिकूल दुवै परिस्थितिमा आफ्नो मानसिक सन्तुलन कायम राख्नुहोस्।