अध्याय 12 : भक्तियोग

युद्धभूमिमा अर्जुनका अगाडि शत्रुहरू (कौरव) र मित्रहरू (पाण्डव) दुवै थिए। श्रीकृष्णले अर्जुनलाई यस्तो आध्यात्मिक उचाइ दिनुहुन्छ जहाँ मानिसको हृदय कसैको प्रशंसामा खुसी भएर बहकिँदैन र कसैको अपमानमा दुःखी भएर कुण्ठित हुँदैन। शत्रु र मित्र दुवैमा उही एउटै परमात्मा व्याप्त छन् भन्ने बुझ्ने साधक कहिल्यै कुनै व्यक्तिप्रति राग वा द्वेषको बन्धनमा पर्दैन।

संसार द्वन्द्वहरू (Dualities) को खेल हो: - सम्मान र अपमान, नाफा र घाटा, प्रशंसा र आलोचना। - यदि हाम्रो मन अरूको बोलीमा निर्भर छ भने हामी अरूको हातको खेलौना बन्छौं; कसैले प्रशंसा गर्दा खुसी हुने र गाली गर्दा दुःखी हुने मानिस कहिल्यै स्वतन्त्र हुन सक्दैन। - साँचो स्वतन्त्रता तब आउँछ जब हामी 'मानापमानयोः समः' बन्छौं। - भित्री आत्मसम्मान अरूको स्वीकृतिमा होइन, आफ्नै आन्तरिक निष्ठामा अडिएको हुन्छ।