अध्याय 12 : भक्तियोग

श्रीकृष्णले भक्त लक्षणको उपसंहार गर्दै अत्यन्त गहिरो आन्तरिक स्थितिको चित्रण गर्नुभएको छ: 'तुल्यनिन्दास्तुतिः'— कसैले प्रशंसा गर्दा अहंकार नबढ्ने र कसैले आलोचना गर्दा आत्मबल नघट्ने। 'मौनी'— केवल बाहिरी बोली बन्द गर्नु मात्र होइन, मनभित्रका व्यर्थ तर्कहरू शान्त हुनु। 'अनिकेतः'— घर नै नभएको जोगी मात्र होइन, बरु भव्य महलमा बस्दा पनि त्यो ईश्वरीय सम्पत्ति हो, मेरो निजी होइन भन्ने अनासक्ति हुनु। 'स्थिरमतिः'— जसको बुद्धि सत्यमा अचल छ।

हामी बाहिरी घर र बाहिरी मानिसहरूको धारणामा आफ्नो पहिचान खोज्छौं: - तर मानिसको बोली मौसमजस्तै बदलिन्छ— आज प्रशंसा गर्नेले भोलि निन्दा गर्छ। - जब तपाईं बुझ्नुहुन्छ कि निन्दा र प्रशंसा दुवै हावाका झोक्का मात्र हुन्, तब तपाईं 'तुल्यनिन्दास्तुतिः' बन्नुहुन्छ। - तपाईंको वास्तविक घर (अनिकेत) कुनै इँटा-ढुङ्गाको पर्खाल होइन, तपाईंको आफ्नै भित्री शुद्ध आत्मा हो। - जहाँ जे जस्तो परिस्थिति आउँछ, त्यसमै रमाउन सक्नु नै जीवनको सर्वोच्च स्वतन्त्रता हो।