अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ हाम्रो सम्पूर्ण शारीरिक र ब्रह्माण्डीय संरचनाको एक्स-रे प्रस्तुत गर्नुभएको छ। हाम्रो यो शरीर कुनै एउटा ठोस वस्तु होइन; यो त २४ वटा जड तत्त्वहरूको जटिल यन्त्र हो: - ४ मूल कारणहरू: अव्यक्त (मूल प्रकृति), बुद्धि (महत्), अहङ्कार, र ५ महाभूत। - ११ आन्तरिक तथा बाह्य इन्द्रियहरू: ५ ज्ञानेन्द्रिय, ५ कर्मेन्द्रिय, र १ मन। - ५ विषयहरू: शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गन्ध। यी २४ वटै तत्त्वहरू 'क्षेत्र' (Field) हुन्। यी सबै परिवर्तनशील, नाशवान् र जड छन्; यीमध्ये कुनै पनि तत्त्व तपाईंको वास्तविक अमर आत्मा (क्षेत्रज्ञ) होइनन्।

हामी अक्सर भ्रममा परेर भन्छौं: - "मेरो मन चञ्चल छ, मेरो बुद्धि मन्द छ, मेरो आँखा कमजोर भयो, मेरो अहङ्कारमा चोट पुग्यो।" - तर यस श्लोकले देखाउँछ कि मन, बुद्धि, अहङ्कार र इन्द्रियहरू त केवल २४ वटा तत्त्वका पुर्जा (Components) मात्र हुन्! - जसरी कम्प्युटरको प्रोसेसर वा स्क्रिन खराब हुँदा प्रयोगकर्ता (User) खराब हुँदैन, त्यसरी नै मन, बुद्धि वा शरीरमा समस्या आउँदा तपाईंको वास्तविक आत्मामा कुनै खराबी आउँदैन। - आफूलाई यी २४ वटै उपकरणभन्दा परको प्रयोगकर्ता र साक्षीका रूपमा हेर्न सिक्नुहोस्।