अध्याय 14 : गुणत्रयविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ पुनर्जन्मको नियम कुनै अन्धविश्वास होइन, चेतनाको स्वाभाविक आकर्षण (Law of Resonance) हो भनी देखाउनुभएको छ: 1. जसको मनमा जीवनभर केवल धन, पद, दौडधुप र कामवासनाको तीव्र आगो बलिरहेको थियो (रज), उसको चेतना मृत्युपछि पनि त्यस्तै अशान्त र कर्म-आसक्त वातावरणमै जन्म लिन आकर्षित हुन्छ, जहाँ ऊ फेरि नयाँ कर्महरूको जालोमा फस्छ। 2. जसको मन जीवनभर अज्ञान, कुलत, हिंसा, आलस्य र पशुवत भोगहरूमा लट्ठिएको थियो (तम), उसको चेतना मानिसको विवेकयुक्त शरीर धारण गर्न अयोग्य हुन्छ र ऊ स्वाभाविक रूपमा कुकुर, सुँगुर, सर्प वा कीरा-फट्याङ्ग्रा जस्ता अचेत योनिहरूमा खस्छ। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई चेतावनी दिनुहुन्छ: "हे अर्जुन! युद्ध मैदानमा तिम्रो कर्तव्यबाट भागेर यदि तिमी कायरता र विषाद (तम) मा परेर मर्दछौ भने, त्यसले तिम्रो अधोगति मात्र गराउनेछ।" यो सत्यले अर्जुनलाई आफ्नो चेतना तुरुन्तै उच्च बनाउन प्रेरित गर्दछ।

पुनर्जन्मको कुरालाई एकछिन पर राखेर यदि हामीले आफ्नै वर्तमान जीवनलाई हेर्यौं भने पनि यो श्लोक शतप्रतिशत सत्य साबित हुन्छ: - यदि तपाईं आज दिनभरि लोभ, तनाव र रिस (रज) मा बाँच्नुभयो भने, भोलि बिहान उठ्दा तपाईंको मन त्यस्तै अशान्त र तनावग्रस्त भएर ब्युँझिन्छ। - यदि तपाईं आज दिनभरि अल्छी, नशा र नकारात्मकता (तम) मा हराउनुभयो भने, भोलिपल्ट तपाईंको ऊर्जा झन् मरेतुल्य र मूढ बन्दछ। - तर यदि तपाईं आज विवेक, सेवा र शान्ति (सत्त्व) मा जिउनुभयो भने, भोलि तपाईंको जीवनमा नयाँ प्रकाश र आनन्दको उदय हुन्छ। 1. चेतनाको स्तर नै गन्तव्य हो: - हामी जहाँ जान्छौं, हाम्रो चेतनाको स्तर हामीसँगै जान्छ। - यदि हामी आफ्नो भविष्य सुन्दर बनाउन चाहन्छौं भने, हामीले अहिले नै आफ्नो भित्री गुणलाई उकास्नुपर्छ।