अध्याय 14 : गुणत्रयविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको आध्यात्मिक भूगोल र चेतनाको दिशानिर्देश गर्नुभएको छ। कुरुक्षेत्रको युद्ध केवल जमिनको टुक्राका लागि थिएन; यो चेतनाका यी तीन दिशाहरूको छनोट पनि थियो: 1. ऊर्ध्व गति: जसले सत्य, त्याग, करुणा र ईश्वर-चिन्तन (सत्त्व) रोजे, उनीहरूको गति स्वर्ग, महर्लोक र उच्च चेतनातर्फ भयो। 2. मध्य गति: जसले मान-सम्मान, राज्य र भोग (रज) रोजे, उनीहरू बारम्बार मानव शरीरमा जन्मँदै र दुःखको चक्रमा घुमिरहे। 3. अधो गति: जसले छल, कुलत, अधर्म र परस्त्री-हरण (तम) रोजे, उनीहरूको पतन अन्धकार, नरक र पशु-पक्षीका योनिहरूमा भयो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई प्रश्न गर्नुहुन्छ: "हे पार्थ! तिमी कुन बाटो हिँड्न चाहन्छौ? के तिमी तल खस्ने कायरता रोज्छौ, वा ऊर्ध्व गतिको सात्त्विक धर्म?"

हाम्रो वर्तमान जीवन पनि यी तीन दिशाहरूमध्ये एउटा दिशातर्फ निरन्तर बगिरहेको छ: 1. ऊर्ध्व गति (Evolution): - जब तपाईं दिनहुँ केही नयाँ सिक्नुहुन्छ, आफ्नो चरित्र सुधार गर्नुहुन्छ, अरूको भलाइ गर्नुहुन्छ र ध्यान गर्नुहुन्छ, तपाईं 'ऊर्ध्व' गतिमा हुनुहुन्छ। 2. मध्य स्थिति (Stagnation): - जब तपाईं केवल खान, कमाउन, घर बनाउन र फेरि उही दिनचर्या दोहोर्याउनुहुन्छ, तपाईं बीचमै 'स्थिर' वा अल्झिनुभएको छ। 3. अधो गति (Devolution): - जब तपाईं नशा, अल्छीपना, अरूलाई गाली गर्ने र नकारात्मकतामा दिन बिताउनुहुन्छ, तपाईं तल 'खस्दै' हुनुहुन्छ। - के तपाईं हरेक दिन पहिलेभन्दा राम्रो, शान्त र ज्ञानी बन्दै हुनुहुन्छ? यो प्रश्न नै गीताको कसीमा आफूलाई जाँच्नु हो।