अध्याय 14 : गुणत्रयविभागयोग

दोस्रो अध्यायमा अर्जुनले 'स्थितप्रज्ञ' (स्थिर बुद्धिको मानिस) का लक्षण सोधेका थिए (२.५४); बाह्रौं अध्यायमा अर्जुनले 'श्रेष्ठ भक्त' का लक्षण सोधेका थिए; र यहाँ चौधौं अध्यायमा अर्जुन 'गुणातीत' (प्रकृतिका तीन गुणहरूभन्दा माथि उठेको सिद्ध पुरुष) का लक्षण सोध्दैछन्। अर्जुनका तीनवटा स्पष्ट प्रश्न छन्: 1. कैर्लिङ्गैः? (लक्षण के हुन्? कसरी चिन्ने?) 2. किमाचारः? (उसको बाहिरी आचरण, बोली-व्यवहार कस्तो हुन्छ?) 3. कथं चैतान् अतिवर्तते? (यी तीन गुणहरूको जालोबाट कसरी मुक्त हुने? विधि के हो?) अर्जुन केवल सिद्धान्तमा रमाउने विद्यार्थी थिएनन्; उनी जीवनमा लागू गर्न सकिने व्यावहारिक र ठोस मार्ग खोजिरहेका थिए। यो प्रश्नले भगवद्गीताको सर्वोच्च व्यावहारिक दर्शनको ढोका खोल्दछ।

धेरै मानिसहरू आध्यात्मिक कुराहरू केवल बौद्धिक बहसमा सीमित गर्छन्: - "मलाई सबै थाहा छ— सत्त्व के हो, रज के हो, आत्मा के हो।" तर जब घरमा श्रीमतीसँग झगडा पर्छ, अफिसमा हाकिमले गाली गर्छ वा शेयर बजारमा घाटा लाग्छ, तब त्यो सबै पाण्डित्य कहाँ बिलाउँछ? 1. अर्जुनको प्रश्नको महत्त्व: - अर्जुन सोध्छन्— "मलाई किताबको गफ होइन, जीवनको मैदानमा त्यो मानिस कस्तो देखिन्छ, उसले रिस र अपमानलाई कसरी झेल्छ, र म कसरी त्यस्तो बन्न सक्छु— त्यो विधि बताउनुहोस्!" 2. यदि तपाईं पनि आफ्नो जीवनलाई साँचो अर्थमा रूपान्तरण गर्न चाहनुहुन्छ भने, तपाईंमा पनि अर्जुनको जस्तै यस्तै गहिरो र इमान्दार जिज्ञासा हुनुपर्छ।