अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

श्रीकृष्णले यहाँ प्रकृतिको सम्पूर्ण जैविक सन्तुलन (Ecosystem) को आधार आफूलाई नै देखाउनुभएको छ। 1. गाम आविश्य: पृथ्वी अन्तरिक्षमा कसरी अडिएको छ? प्राणीहरू किन खस्दैनन्? आधुनिक विज्ञानले यसलाई 'गुरुत्वाकर्षण' (Gravity) भन्छ। श्रीकृष्ण हजारौं वर्ष पहिले भन्नुहुन्छ— "त्यो पृथ्वीलाई थाम्ने आकर्षण शक्ति मेरो ओज हो!" 2. सोमो भूत्वा रसात्मकः: प्राचीन आयुर्वेद र आधुनिक विज्ञान दुवै मान्छन् कि सूर्यले बिरुवालाई ऊर्जा दिन्छ, तर रातको चन्द्रमाको शीतल प्रकाश र शीतले बिरुवा, फलफूल र अन्नमा मीठो रस, पौष्टिकता र औषधीय गुण भर्दछ। श्रीकृष्ण सम्झाउनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिमीले खाने अन्नको दाना, पिउने पानीको रस र हिँड्ने यो धर्ती— यी सबैमा म नै जीवन बनेर तिमीलाई काखमा च्यापिरहेको छु।" यसले अर्जुनलाई आफ्नो अस्तित्व सम्पूर्ण रूपमा परमात्माकै संरक्षणमा रहेको बोध गराउँछ।

हामी प्रायः खाना खान्छौं तर त्यो खानाको पछाडि प्रकृतिको कति ठूलो चमत्कार छ भनेर कहिल्यै सोच्दैनौं: - माटोले बिरुवालाई थाम्यो (पृथ्वीको शक्ति)। - घामले प्रकाश दियो (सूर्यको तेज)। - चन्द्रमा र पानीले त्यसमा भिटामिन र रस भर्यो (सोमको रस)। 1. कृतज्ञता र पर्यावरण: - जब हामी यो बुझ्छौं, तब हामी खाना खेर फाल्न छोड्छौं। - पृथ्वी र प्रकृतिका रूख-बिरुवालाई विनाकारण नष्ट गर्न हाम्रो हात काँप्न थाल्छ, किनभने ती सबैमा ईश्वरको पोषण-शक्ति प्रवाहित भइरहेको छ। 2. आन्तरिक विश्राम: - जब तपाईं बुझ्नुहुन्छ कि सारा ब्रह्माण्डलाई थाम्ने परमात्माले तपाईंलाई पनि थामिरहनुभएको छ, तब "मेरो भोलि के होला?" भन्ने अनावश्यक चिन्ता हराउँछ।